MPSC chalu ghadamodi, current affairs

1. खगोलशास्त्रज्ञांना एक 13-अब्ज वर्ष जुन्या आकाशगंगेचा क्लस्टर सापडला जो आतापर्यंत पाहिला गेलेला आहे.

2. प्रोटोक्लस्टर नावाच्या प्रारंभिक टप्प्यातील क्लस्टरला आंतरराष्ट्रीय संघाचे नेतृत्व करणार्‍या जपानच्या राष्ट्रीय खगोलशास्त्रीय वेधशाळेतील संशोधक युची हरीकाने शोधणे सोपे नाही.

3. एक प्रोटोक्लस्टर एक अत्यंत उच्च घनतेसह एक दुर्मिळ आणि विशेष प्रणाली आहे. संशोधकांनी हवाई शोधात सुबारू दुर्बिणीच्या विस्तृत क्षेत्राचा उपयोग करून त्यांच्या शोधामध्ये आकाशातील मोठ्या क्षेत्राचा नकाशा तयार केला.


Aditya - L1 First Indian mission to study the Sun

भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (ISRO) सन 2020 मध्ये सूर्य मोहीम अंतराळात प्रक्षेपित करणार आहे. या सूर्य मोहिमेचे नाव “आदित्य–एल1” (Aditya-L1) असे आहे.

मोहीमेची संकल्पना दृष्य उत्सर्जन रेखा कोरोनाग्राफ (Visible Emission Line Coronagraph -VLEC) नावाचे मुख्य भार वाहून नेण्याकरिता 400 किलोग्रॅम वर्गातल्या उपग्रहाच्या रूपात केली गेली आहे.

मोहिमेला L1 (लॅगरेंज बिंदू-1) याच्या आस-पास कोरोना (सुर्याचे प्रभामंडळ) कक्षेत पाठवले जाणार आहे, जे की पृथ्वीपासून 1.5 दशलक्ष किलोमीटर दूर आहे. कोरोना क्षेत्रात जे सूर्याच्या पृष्ठभागापासून अगदी जवळचे क्षेत्र असते.

 केला जाणारा अभ्यास -

सूर्याचा कोरोना त्याच्या पृष्ठभागापासून वर असूनही त्याचे तापमान (6000 केल्व्हिन) पृष्ठभागापेक्षा 300 पट अधिक का आहे याचा शोध घेणे या मोहिमेचे उद्दिष्ट आहे. या मोहिमेत ISRO सुर्याच्या प्रभामंडळाची (कोरोना) रचना समजून घेणार आहे.

“आदित्य-एल 1” पृथ्वीपासून 1.5 दशलक्ष किलोमीटर अंतरावर ठेवली जाणार. तिथून सूर्यावर लक्ष ठेऊन, सूर्याचा बाहेरील 'तेजोमंडल'चे विश्लेषण केले जाणार. सूर्याच्या या बाहेरील आवरणाला तेजोमंडल म्हणतात. हे तेजोमंडल हजारो किलोमीटरपर्यंत पसरलेले आहे. पृथ्वीवरील हवामान बदलावर याचा मोठा प्रभाव पडतो.

सूर्याचा फोटोस्फीयर आणि क्रोमोस्फीयर यांचादेखील अभ्यास केला जाणार. सूर्यामधून बाहेर येणारे विस्फोटक कण देखील या मोहिमेत अभ्यासाचा विषय ठरणार आहेत. हे कण पृथ्वीच्या खालच्या कक्षेत निरुपयोगी ठरतात. त्यांना पृथ्वीच्या चुंबकीय क्षेत्रापासून बाहेर ठेवण्याची गरज आहे.

या मोहिमेत पाठविण्यात येणारी उपकरणे

1) दृष्य उत्सर्जन रेखा कोरोनाग्राफ (VELC)
2) सोलर अल्ट्राव्हायलेट इमेजिंग टेलिस्कोप (SUIT) आणि एक्स-रे स्पेक्ट्रोमिटर - संपूर्ण तरंगलांबीमध्ये सूर्याच्या प्रतिमा घेणे.
3) आदित्य सोलर विंड पार्टीकल एक्सपेरिमेंट (ASPEX) - सौर पवन लक्षणामधील बदल तसेच त्याचे वितरण आणि स्पेक्ट्रल लक्षणांचा अभ्यास करणे.
४) प्लाजमा अॅनालिझर पॅकेज फॉर आदित्य (PAPA) - सौर पवनची संरचना आणि त्याचे ऊर्जा वितरण समजून घेणे.
५) मॅग्नोमीटर – आंतर-ग्रहीय चुंबकीय क्षेत्राचे परिमाण आणि प्रवृत्तीचे मापन करणे.


Successful launch of Chandrayaan 2 into the Moon's orbit

  1. चांद्रयान २ हे चंद्राच्या कक्षेत पाठवण्यात मंगळवारी यश आले. या मोहिमेतील हा पहिला अवघड टप्पा असल्याने ही ऐतिहासिक कामगिरी मानली जात आहे. या महत्त्वाकांक्षी प्रयत्नात काळजाचे ठोके चुकण्याचाच अनुभव आला, असे इस्रोचे अध्यक्ष के. शिवन यांनी पत्रकार परिषदेत सांगितले.
  2. सकाळी ९ वाजून २ मिनिटांनी ही प्रक्रिया पूर्ण झाली. यानावरील द्रव इंधन इंजिने प्रज्वलित करून हे यान कक्षेत प्रस्थापित करण्यात आले, असे भारतीय अवकाश संशोधन संस्थेने स्पष्ट केले.
  3. एकूण १७३८ सेकंदात यान चंद्राच्या कक्षेत नेण्यात यश आले. चांद्रयानाचे अलगद अवतरण करण्यात यश येईल, हा विश्वास के. शिवन यांनी व्यक्त केला.
  4. १४ ऑगस्टला हे यान चंद्राच्या दिशेने कक्षेकडे मार्गस्थ करण्यात यश आले. चांद्रयान २ ही इस्रोची दुसरी चांद्र मोहीम असून त्यात हे यान चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर उतरणार आहे.
  5. चंद्राचा जन्म व उत्क्रांती तसेच त्याची स्थान शास्त्रीय व खनिज शास्त्रीय माहिती यात मिळणार असून अनेक प्रयोग अपेक्षित आहेत. चांद्रयान १ च्या मोहिमेत चंद्रावर पाण्याचे रेणू सापडले होते. त्याचा पाठपुरावा आताच्या मोहिमेत केला जाणार आहे.
  6. चांद्रयान २ मध्ये ऑर्बिटर, लँडर (विक्रम) व रोव्हर (प्रज्ञान) यांचा समावेश आहे. या यानाचा कार्यकाल एक वर्ष असून चंद्रावरील एक दिवस हा भारताच्या १४ दिवसांबरोबर असतो.
  7. यानंतरचे सर्वच टप्पे यापेक्षाही महत्त्वाचे आहेत. चंद्राच्या पृष्ठभागापासून १०० कि.मी. उंचीच्या कक्षेत हे यान यानंतर प्रस्थापित करण्यात येईल.
  8. त्यानंतर लँडर हे ऑर्बिटरपासून वेगळे होऊन १०० कि.मी. बाय ३० कि. मी. कक्षेत येईल. नंतर चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर ते ७ सप्टेंबरला अलगदपणे उतरेल.
  9. यापुढे त्याची कक्षा सुधारण्याचा प्रयत्न बुधवारी दुपारी १२.३० ते १.३० दरम्यान केला जाणार आहे.
  10. चंद्राच्या गुरुत्वाकर्षण शक्तीच्या प्रभावामुळे अनियंत्रित होऊन धडकू नये यासाठी चांद्रयान-२ चा वेग कमी करण्यात आला आहे.


MPSC chalu ghadamodi, current affairs

1. चांद्रयान-2 पृथ्वीची कक्षा ओलांडून 14 ऑगस्टला चंद्राच्या दिशेने मार्गक्रमण करेल, अशी माहिती इस्रोचे प्रमुख डॉ. के. सिवन यांनी पत्रकारांशी बोलताना दिली.

2. 14 ऑगस्टच्या पहाटे 3.30 मिनिटांनी चांद्रयान-2ची कक्षा बदलण्यात येणार आहे. त्यानुसार, हे यान पृथ्वीच्या कक्षेतून बाहेर जाईल, याला ट्रान्स लुनार इंजेक्शन असे संबोधतात.

3. तर त्यानंतर हे यान चंद्राच्या दिशेने रवाना होईल. त्यानंतर ते चंद्राच्या कक्षेत प्रवेश करण्याच्या प्रक्रियेतून जाईल. या प्रक्रियेनंतर पुढील 8 दिवसांत म्हणजेच 20 ऑगस्ट रोजी चंद्राजवळ पोहोचेल, त्यानंतर यानाची कक्षा पुन्हा बदलण्यात येईल.

4. तर त्यानंतर अखेर 7 सप्टेंबर रोजी चांद्रयान-2 चंद्रावर उतरेल.

5. तसेच यापूर्वी 6 ऑगस्ट रोजी चांद्रयान-2च्या कक्षेत पाचव्यांदा बदल करण्यात आला होता.

6. इस्रोने 22 जुलै रोजी आंध्र प्रदेशच्या श्रीहरिकोटा येथील सतीश धवन आंतराळ केंद्रावरुन चांद्रयान-2चे प्रक्षेपण केले होते.

7. इस्रोचे सर्वात शक्तीशाली रॉकेट जीएसएलव्ही मार्क 3च्या मदतीने हे प्रक्षेपण झाले होते. या यानाचे तीन भाग आहेत ऑर्बिटर, लैंडर (विक्रम) आणि रोवर (प्रज्ञान).


MPSC chalu ghadamodi, current affairs

1. आयस्पेस या चिनी स्टार्टअपने चीनचा पहिला व्यावसायिक रॉकेट पृथ्वीच्या कक्षेत प्रक्षेपित केला आहे. चीनच्या खाजगी अवकाश उद्योगासाठी ही पायरी एक विशाल झेप असू शकते.

2. आयस्पेसने 6 जुलै, 2019 रोजी हायपरबोला-1 यशस्वीपणे सुरू करण्याची घोषणा केली. हायपरबोला-1 ने दोन उपग्रह आणि पेलोड सह जिउक्वान उपग्रह प्रक्षेपण केंद्रावरून पूर्वनिर्धारित कक्षामध्ये प्रवेश केला.

3. आयस्पेसनुसार हायपरबोला-1 रॉकेटची उंची सुमारे 68 फूट (20.8 मीटर) असून व्यास सुमारे 4.6 फूट (1.4 मीटर) आहे. माध्यमांच्या अहवालानुसार हायपरबोला-1 चे टेकऑफचे वजन सुमारे 68,000 पौंड (31 मेट्रिक टन) असून तीन खालच्या टप्प्यांत पूर्व-पॅक केलेले सॉलिड प्रोपेलेंट जळत असतील आणि अंतिम ऑर्बिटल इंजेक्शन युक्तीसाठी द्रव-इंधन वरच्या टप्प्यात असतात.


chalu ghadamodi, current affairs

1. 20 आणि 21 ऑगस्ट रोजी राष्ट्रीय उत्पादकता समिट 2019 ची 13 वी आवृत्ती आयएमटीएमए घेईल. मशीन टूल्स निर्मात्यांची सर्वोच्च संस्था असलेल्या भारतीय मशीन टूल्स मॅन्युफॅक्चरर्स असोसिएशन (आयएमटीएमए) बंगलोर आंतरराष्ट्रीय प्रदर्शनी केंद्र (बीईईसी), बेंगलुरु येथे शिखर परिषद आयोजित केली आहे.
2. हे क्रॉस-लर्निंग, ज्ञान सामायिकरण आणि नेटवर्किंग हे एक स्पर्धात्मकता निर्माण करण्याचे विविध पैलू शिकण्यासाठी एक मंच म्हणून कार्य करते.
3. कंपन्यांच्या शॉर्टलिस्टेड प्रकरणात आयएमटीएमए - असे मायक्रोमॅटिक प्रोडक्टिव्हिटी चॅम्पियनशिप अवॉर्डस पुरस्कृत केले जातील जे उत्कृष्ट प्रदर्शन प्राप्त करण्यासाठी उत्कृष्ट आहेत.
एसएमई क्षेत्रातील उत्पादकता सुधारणावर लक्ष केंद्रित करेल.
4. मेटल वर्किंग उद्योगातील उत्कृष्ट उत्पादनक्षमता प्रथा आणि कामगिरी पुरविण्यासाठी प्रत्येक वर्षी शिखर परिषद आयोजित केली जाते.


chalu ghadamodi, current affairs

1. केरळ सरकारने थिरुवनंतपुरममध्ये अत्याधुनिक 'स्पेस सिस्टम्स पार्क' स्थापन करण्याचा निर्णय घेतला आहे. जागेच्या क्षेत्रात कार्यरत असलेल्या जागतिक स्टार्टअपला आकर्षित करणे हा त्यांचा उद्देश आहे. हे भारताचे पहिले स्पेस पार्क असेल.
2. स्पेस-संबंधित तंत्रज्ञानाच्या विकासासाठी या पार्कद्वारे एक केंद्र विकसित केले जाईल.स्पेस पार्कचा एक भाग म्हणून
डॉ. एपीजे अब्दुल कलाम सेंटर आणि स्पेस संग्रहालय तयार करण्यासाठी राज्य सरकारने एक आदेश जारी केला आहे.
3. त्यासाठी
विक्रम साराभाई स्पेस सेंटरद्वारे गुंतवणूक केली जाईल.केरळ स्टेट इन्फॉर्मेशन टेक्नॉलॉजी इन्फ्रास्ट्रक्चर लिमिटेड (केएसआयटीआयएल) ते स्पेस पार्कसाठी 20.01 एकर जमीन हस्तांतरित करणार आहे 


chalu ghadamodi, current affairs

1. कोटय़वधी भारतीयांच्या आशा-आकांक्षांना पंखांत घेऊन ‘चांद्रयान-2’ सोमवारी दुपारी 2.43 वाजता येथील सतीश धवन अवकाश केंद्रावरून अवकाशात झेपावले आणि सर्व भारतीयांचा ऊर वैज्ञानिकांच्या या पराक्रमाने भरून आला.

2. तर चेन्नईपासून 100 किलोमीटरवर असलेल्या श्रीहरिकोटा येथून ‘जीएसएलव्ही एमके 3’ या बाहुबली प्रक्षेपकाने ‘चांद्रयान-2’ला कवेत घेऊन सोनेरी धूर मागे सोडत अवकाशझेप घेतली.

3. प्रक्षेपकातील बिघाडामुळे ‘चांद्रयान-2’चे उड्डाण 15 जुलै रोजी उड्डाणाच्या 56 मिनिटे आधी स्थगित करावे लागले होते.

4. तसेच प्रक्षेपकातील बिघाड आठ दिवसांत शोधून दूर करण्यात आला आणि ‘जीएसएलव्ही मार्क 3’ या प्रक्षेपकाच्या मदतीने ‘चांद्रयान-2’ने यशस्वी झेप घेतली.

5. चांद्रयान 1 मोहिमेनंतर 11 वर्षांनी चांद्रयान-2 मोहीम हाती घेण्यात आली. चांद्रयान 1 मोहिमेतील यानाने चंद्राला 3400 प्रदक्षिणा घातल्या होत्या आणि ते 29 ऑगस्ट 2009 पर्यंत कार्यरत होते. त्याने 312 दिवस काम केले. तर ‘चांद्रयान-2’ 365 दिवस काम करणार आहे.

6. ‘जीएसएलव्ही मार्क 3’ या बाहुबली भूस्थिर उपग्रह प्रक्षेपकाने ‘चांद्रयान-2’ला अवकाशात सोडले. 4 टनाचे उपग्रह सोडण्यासाठी असा शक्तिशाली प्रक्षेपक आवश्यक असतो. त्याची उंची 4343 मीटर म्हणजे 15 मजली इमारतीएवढी आहे.त्याच्या हेलियम टाकीत दाब कमी झाल्याने आधीचे उड्डाण ऐनवेळी स्थगित करण्यात आले होते.

7. तर चांद्रयान-2 आता २ सप्टेंबर रोजी चंद्राच्या कक्षेत पोहोचण्याची अपेक्षा आहे. या प्रवासात एकूण 15 अवघड प्रक्रिया पार पाडाव्या लागणार आहेत. हे यान सरतेशेवटी चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर उतरणार आहे. त्या भागात अजून अमेरिका,रशिया किंवा चीननेही यान उतरवलेले नाही.

8. चांद्रयान-2 उड्डाणानंतर अपेक्षेप्रमाणे 4.20 मिनिटांत पृथ्वीनिकटच्या 170 गुणिले 39059 किमी कक्षेत प्रस्थापित झाले. येत्या 48 दिवसांत अनेक अवघड प्रक्रिया पार पाडल्यानंतर यानाच्या कक्षा रुंदावून ते 23 दिवसांत चंद्राच्या दिशेने कूच करेल. आधी ही प्रक्रिया 17 दिवसांत होणार होती.

9. तर आता यान पृथ्वीच्या कक्षेत असून नंतर त्याची कक्षा 1.05 लाख कि.मी.पर्यंत वाढवण्यात येणार आहे. नंतर ते चंद्राच्या कक्षेत प्रवेश करील. तेथील 100 गुणिले 100 कि.मी. कक्षेत गेल्यानंतर ते घिरटय़ा घालत राहील आणि कालांतराने त्यापासून ‘लँडर’ वेगळे होईल. ‘लँडर’ चंद्रावर 7 सप्टेंबरला उतरण्याची अपेक्षा आहे. त्यानंतर लँडरपासून ‘रोव्हर’ वेगळे होईल. ‘लँडर’चा वेग कमी करीत ते अलगदपणे चंद्रावर उतरवणे आव्हानात्मक असून तो 15 मिनिटांचा
थरार असेल.

10. तसेच ‘लँडर’ला विक्रम (‘इस्रो’चे संस्थापक विक्रम साराभाई) यांचे नाव देण्यात आले आहे, तर ‘रोव्हर‘चे नामकरण ‘प्रज्ञान’ असे करण्यात आले आहे. ‘लँडर’ आणि ‘रोव्हर’वर तिरंग्याचे चित्र आहे.

11. तर या मोहिमेत एकूण 13 ‘पेलोड; (विज्ञान उपकरणे) असून त्यात युरोपचे तीन, अमेरिकेचे दोन आणि बल्गेरियाचा एक आहे. ‘नासा’चा ‘लेसर रेट्रोरिफ्लेक्टर अ‍ॅरे’ या मोहिमेत समाविष्ट असून त्यात चंद्राच्या अंतरंगाचा वेध घेतला जाणार आहे.

12. तसेच यान ठरल्याप्रमाणे 6 किंवा 7 सप्टेंबरला चंद्रावर उतरले, तर चंद्रावर स्वारी करून इतिहास घडवणारा भारत हा अमेरिका, रशिया आणि चीन यांच्यानंतरचा चौथा देश ठरेल.


'RTS, S': The world's first vaccine on malaria

  1. मलावीत मलेरियावरची जगातली पहिली लस उपलब्ध झाली
  2. जागतिक आरोग्य संघटनेनी (WHO) मलेरियावर तयार करण्यात आलेल्या जगातल्या पहिल्या लसीला मान्यता दिली आहे.
  3. आफ्रिका खंडाच्या मलावी या देशात ती लस उपलब्ध करून देण्यात आली आहे.
  4. या लसीला ‘RTS,S’ हे नाव देण्यात आले आहे.
  5. मलावीत ही लस प्रायोगिक तत्वावर दोन वर्षाखालील मुला-मुलींना दिली जात आहे.
  6. या लसीमुळे हजारो जीव मलेरिया या आजारापासून सुरक्षित ठेवण्याचे अपेक्षित आहे.
  7. मलेरिया हा ‘प्लाझमोडियम' या जातीच्या डासांच्या चावण्यामुळे होणारा आजार आहे.
  8. ‘प्लाझमोडियम वायवॅक्स’ या विषाणूमुळे हा आजार होतो. याचा प्रादुर्भाव विषुववृत्तीय भागात जास्त आहे. मलेरिया हा मृत्यूस कारणीभूत ठरणारा जगभरातला प्रमुख आजार आहे.
  9. या आजारामुळे दर दोन मिनिटाला एक मृत्यू होतो.
  10. आफ्रिकेत दरवर्षी या आजाराने 250,000 पेक्षा जास्त जीव जातात आणि जगभरात दरवर्षी 4,35,000 लोक मरतात.


For the first time in the world, 5G networks have been tested in China

  1. चीनचा शांघाय हा 5G नेटवर्कचे क्षेत्र आणि ब्रॉडबँड गिगाबिट नेटवर्क याबाबतची जगातली पहिली चाचणी घेणारा जिल्हा बनला आहे.
  2. पुढील पिढीचे सेल्युलर मोबाईल दळणवळण व्यवस्था विकसित करण्याविषयी जगभरात प्रयत्न केले जात आहे.
  3. 5G हे 4G LTE नेटवर्कपेक्षा 10 ते 100 पट अधिक वेगवान डाउनलोड स्पीडसह चालते.
  4. त्यासाठी ‘हुवाई मेट X’ हा जगातला पहिला 5G AI फोन सादर करण्यात आला आहे. त्यावरून पहिला 5G व्हिडिओ कॉल केला गेला.
  5. 5G नेटवर्क:-
    1. 5G तंत्रज्ञानात डेटा स्पीड हा 100 गीगाबाईट्स प्रति सेकंद यावर पोहोचलेला असेल.
    2. यासोबतच डेटाची देवानघेवान अत्यंत गतीमान होऊन फोनवर इंटरनेट ऑफ थिग्ज (IoT) ही सुविधाही मिळू शकेल.
    3. 5G तंत्रज्ञानात एक ते दोन गीगाहर्ट्झ चॅनल बॅन्ड विड्थचा वापर केलेला अॅंटेना विकसीत केला जाईल, जो वर्तमानात 4G साठी 20 मेगाहर्ट्झचा आहे.


Top