India's Army Air Defense Day: 10 January

  1. ‘कॉर्प्स ऑफ आर्मी एयर डिफेन्स’ या लष्कराच्या हवाई तुकडीने 10 जानेवारी 2019 रोजी आपला रौप्य वर्धापन दिन साजरा केला.
  2. यानिमित्त नवी दिल्लीत एक सोहळा आयोजित करण्यात आला.
  3. ‘कॉर्प्स ऑफ आर्मी एयर डिफेन्स’ ही भारतीय लष्कराची सर्वात नवी तुकडी आहे, जी लष्कराला हवाई सुविधा प्रदान करते.
  4. "आकाशे शत्रून जाही" हे याचे घोषवाक्य आहे.
  5. याची स्थापना सन 1939 मध्ये करण्यात आली.


Constitution of India Day: 26th November

  1. भारताचा संविधान दिन (राष्ट्रीय विधी दिन) हा 26 नोव्हेंबर रोजी भारतभर साजरा केला जातो.
  2. या वर्षी ‘बुद्धिष्ट असोसिएशन फॉर द ब्लाईंड’, सावी फाऊंडेशन आणि स्वागत थोरत यांच्या सामूहिक प्रयत्नांमुळे पहिल्यांदाच ब्रेल लिपीत संविधान उपलब्ध केले जात आहे.
  3. अंध व्यक्तीसाठी संविधान ब्रेल लिपीत पाच भागांमध्ये उपलब्ध करुन देण्यात येणार आहे.
  4. दि. 29 ऑगस्ट 1947 रोजी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नेतृत्वाखाली भारताच्या राज्यघटनेच्या निर्मितीसाठी मसूदा समिती स्थापन झाली.
  5. अंतिम मसुदा दि. 26 नोव्हेंबर 1949 रोजी संविधान समितीने स्वीकारला.
  6. या घटनेचे राष्ट्रार्पण दि. 26 जानेवारी 1950 रोजी करण्यात आले.
  7. दि. 19 नोव्हेंबर 2015 रोजी भारत सरकारने एका अधिसूचनेद्वारे 26 नोव्हेंबरला संविधान दिन म्हणून घोषित केले.
  8. त्याआधी, 1979 सालापर्यंत हा दिन ‘राष्ट्रीय विधी दिन’ म्हणून पाळला जात होता.
  9. संसदीय लोकशाही, संघराज्यीय पद्धत, मुलभूत हक्क व त्यासाठी (न्यायालयीन यंत्रणा), मार्गदर्शक तत्त्वे, केंद्र राज्य संबंध, घटना दुरुस्ती ही संविधानातली प्रमुख अंगे आहेत.
  10. भारतीय संविधान धर्मनिरपेक्ष लोकशाही गणराज्य घडविणाचा व सर्व नागरिकांस समता, स्वातंत्र्य आणि बंधुतेची शिकवण देते.
  11. भारतीय संविधानात 395 अनुच्छेद आहेत. यात मुळात 8 परिशिष्टे आणि आज 12 परिशिष्टे आहेत.
  12. ICS अधिकारी, अ‍ॅग्लोइंडियन संस्थानिक, सरकारी सनदी नोकर या सर्वाबाबतबच्या तरतुदींचा यात समावेश आहे. यात अल्पसंख्यांक, अनुसूचित जाती, जमाती बाबत तरतुदी समाविष्ट आहेत.


National Integration Week: November 19 to November 25

  1. जातीय सलोखा, राष्ट्रीय एकात्मता आणि मिश्र संस्कृती आणि राष्ट्रीय सद्भावना बाळगण्यास प्रोत्साहन देण्याच्या उद्देशाने, देशात 19 नोव्हेंबर ते 25 नोव्हेंबर 2018 या काळात ‘कौमी एकता आठवडा’ (राष्ट्रीय एकता आठवडा) पाळला जात आहे.
  2. या काळात आयोजित केली जाणारी कार्यक्रमे -
    1. 19 नोव्हेंबर 2018 - राष्ट्रीय एकता दिन
    2. 20 नोव्हेंबर 2018 - अल्पसंख्यक कल्याण दिन
    3. 21 नोव्हेंबर 2018 - भाषिक सलोखा दिन
    4. 22 नोव्हेंबर 2018 - कमकुवत वर्ग दिन
    5. 23 नोव्हेंबर 2018 - सांस्कृतिक एकता दिन
    6. 24 नोव्हेंबर 2018 - महिला दिन
    7. 25 नोव्हेंबर 2018 - संवर्धन दिन
  3. केंद्रीय गृह मंत्रालयाच्या नॅशनल फाऊंडेशन फॉर कम्युनल हॉरमोनी (NFCH) या स्वायत्त संस्थेकडून ‘कौमी एकता आठवडा’चे आयोजन केले जाते.
  4. या काळात विविध कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते आणि 25 नोव्हेंबरला ‘जातीय सलोखा ध्वज दिन’ पाळला जातो.


World Toilet Day: November 19

  1. दरवर्षी 19 नोव्हेंबर या दिवशी जागतिक शौचालय संघटनेच्या (World Toilet Organization-WTO) नेतृत्वात जगभरात ‘जागतिक शौचालय दिन’ पाळला जातो.
  2. यावर्षी हा दिन ‘व्हेन नेचर कॉल्स’ या संकल्पनेखाली पाळला गेला.
  3. दिनांक 19 नोव्हेंबर 2001 रोजी स्थापना करण्यात आलेल्या जागतिक शौचालय संघटनेचा स्थापना दिन ‘जागतिक शौचालय दिन’ म्हणून पाळण्याचा निर्णय घेण्यात आला.
  4. 145 देशांमध्ये केल्या गेलेल्या अभ्यासात असे आढळून आले आहे की, 58% अतिसार अस्वच्छतेमुळे होते.
  5. अतिसार या आजारामुळे 2015 साली पाच वर्षाखालील कमी वयाच्या 5,26,000+ बालकांचा मृत्यू झाला.
  6. यावर उपाय म्हणून शौचालयाला प्रोत्साहन दिले जात आहे.
  7. संघटनेने शौचालयांची असुविधा, त्यापासुन होणारे आजार आणि मानवी जीवनाचा अविभाज्य भाग असणार्‍या शौचालयाची समस्या संयुक्त राष्ट्रसंघापुढे मांडली.
  8. संयुक्त राष्ट्रसंघाने निश्चित केलेल्या 2030 शाश्वत विकास लक्ष्य 6 (SDG-6) अंतर्गत, 2013 साली शौचालयाला मानवाची महत्त्वाची गरज म्हणून तांत्रिक आणि कायदेशीर मान्यता दिली.
  9. जागतिक शौचालय संघटना (World Toilet Organization-WTO) ही एक आंतरराष्ट्रीय ना-नफा संस्था आहे.
  10. ही जगभरात स्वच्छता आणि शौचालय संदर्भात परिस्थितीत सुधारणेसाठी जबाबदार आहे.
  11. जॅक सिम यांनी WTO ची स्थापना दिनांक 19 नोव्हेंबर 2001 रोजी 15 सदस्य देशांसमवेत केली, जी आता 151 पर्यंत पोहचलेली आहे.
  12. संघटना जागतिक शौचालय परिषदेची आयोजक आहे.
  13. 2014 साली 18-20 नोव्हेंबर या काळात जगातला पहिला आंतरराष्ट्रीय शौचालय महोत्सव दिल्लीत आयोजित केला गेला होता.


International Tolerance Day: November 16

  1. संयुक्त राष्ट्रसंघाकडून दरवर्षी 16 नोव्हेंबर या दिवशी ‘आंतरराष्ट्रीय सहिष्णुता दिन’ (International Day for Tolerance) पाळला जातो.
  2. या दिनानिमित्त आयोजित एका समारंभात मॅनोन बार्बेऊ (कॅनडाचे चित्रपट निर्माता) आणि कोएक्जिस्ट इनिशिएटिव्ह (केनियाची सामाजिक संस्था) यांना यावर्षीचा ‘सहिष्णुता आणि अहिंसा याला प्रोत्साहन देण्यासाठीचा UNESCO-मदनजीत सिंग पुरस्कार’ देऊन सन्मानित करण्यात आले आहे.
  3. यावेळी संयुक्त राष्ट्रसंघ सार्वजनिक माहिती (United Nations Department of Public Information) कडून ‘2018 यूट्यूब क्रिएटर्स फॉर चेंज’ या कार्यक्रमाचे आयोजन केले गेले, ज्यामध्ये यूट्यूबचा वापर करणार्‍या निर्मात्यांकडून निर्मित निवडक आंतरराष्ट्रीय लघुपटांना प्रदर्शित करण्यात आले.
  4. जगभरात संस्कृती आणि लोक यांच्यात परस्पर समंजस्यता वाढवून सहिष्णुतेला बळ देण्याच्या उद्देशाने, दिनांक 16 नोव्हेंबर 1995 रोजी संयुक्त राष्ट्रसंघ शिक्षण, वैज्ञानिक आणि सांस्कृतीक संघटना (UNESCO) याच्या सदस्य राष्ट्रांनी ‘सहिष्णुतेसंबंधी तत्त्वांचे घोषणापत्र’ (Declaration of Principles on Tolerance) अंगिकारले होते.
  5. या घटनेच्या स्मृतीत, 1996 साली संयुक्त राष्ट्रसंघ महासभेने 16 नोव्हेंबर या दिवशी पहिला ‘आंतरराष्ट्रीय सहिष्णुता दिन’ पाळला.
  6. 1995 हा साल ‘संयुक्त राष्ट्रसंघ सहिष्णुता वर्ष’ (United Nations Year for Tolerance) म्हणून पाळला गेला होता.
  7. संयुक्त राष्ट्रसंघाने जगात सहिष्णुता, सन्मान आणि प्रतिष्ठा राखण्यास प्रोत्साहन देण्यासाठी ‘टुगेदर’ नावाची मोहीम सुरू केली आहे.
  8. ज्यामधून स्थलांतरित आणि शरणार्थी यांच्याबाबत असलेला नकारात्मक दृष्टिकोन बदलण्यासाठी कार्य केले जात आहे.


National Papers Day: November 16

  1. भारतीय पत्र परिषद (Press Council of India) कडून दरवर्षी 16 नोव्हेंबर हा दिवस ‘राष्ट्रीय पत्र दिन’ म्हणून पाळला जातो.
  2. यावर्षी या दिनानिमित्त वित्तमंत्री   अरुण जेटली यांच्या हस्ते नवी दिल्लीत एका कार्यक्रमाचे उद्घाटन करण्यात आले.
  3. या कार्यक्रमात विविध पुरस्कारांचे वाटप करण्यात आले आहे, ते म्हणजे –
  4. पत्रकारीतेमध्ये उत्कृष्टतेसाठीचा राष्ट्रीय पुरस्कार – सी. के. प्रसाद (भारतीय पत्र परिषदेचे (PCI) अध्यक्ष)
  5. राजा राम मोहन रॉय पुरस्कार – एन. राम (हिंदू पब्लिशिंग ग्रुपचे अध्यक्ष)
  6. ग्रामीण पत्रकारीतेसाठीचा पुरस्कार - रुबी सरकार (देशबंधू, भोपाळ) आणि राजेश जोश (दैनिक पुढारी, रत्नागिरी).  
  7. रीपोर्टर्स विदाउट बॉर्डर्स (RSF)च्या क्रमवारीतेनुसार, पत्रकारीतेच्या स्वातंत्र्याबाबतीत भारताचा 180 देशांमध्ये 138 हा क्रमांक आहे.
  8. याबाबतीत नॉर्वे हा सलग दुसऱ्या वर्षीही अग्रस्थानी आहे.
  9. भारतात ‘पत्र परिषद’ याची स्थापना सन 1956 मध्ये झाली, जे की देशातील पहिले पत्र आयोग होते.
  10. त्यानंतर दिनांक 16 नोव्हेंबर 1966 रोजी भारतीय पत्र परिषद (PCI) याची स्थापना करण्यात आली.
  11. स्थापना दिनाच्या निमित्ताने ‘राष्ट्रीय पत्र दिन’ (किंवा राष्ट्रीय प्रेस दिन किंवा राष्ट्रीय वृत्तसंस्था दिन किंवा राष्ट्रीय वृत्त दिन) पाळला जातो.


November 12: World Pneumonia Public awareness day

  1. वर्ष 2016 मध्ये जगभरात झालेल्या पाच वर्षांखालील बालकांच्या मृत्यूंपैकी 25 टक्के मृत्यू न्यूमोनिया आणि डायरियामुळे झाले होते. भारतात हे प्रमाण सर्वाधिक असल्याचे समोर आले आहे.
  2. न्यूमोनिया व डायरियामुळे सर्वाधिक बालमृत्यू होणाऱ्या 15 देशांचा अभ्यास अहवालात नुकताच प्रसिद्ध करण्यात आला. यातून ही बाब स्पष्ट झाली आहे.
  3. हे प्रमाण सर्वाधिक आढळणार्‍या देशांतील आरोग्यव्यवस्था असुरक्षित वर्गातील मुलांना उपचार पुरवण्यात असमर्थ असल्याचे या अहवालात म्हटले आहे.
  4. 12 नोव्हेंबर रोजी साजरा होणाऱ्या जागतिक न्यूमोनिया जनजागृती दिनाच्या पार्श्वभूमीवर 10वा न्यूमोनिया अ‍ॅण्ड डायरिया प्रोग्रेस रिपोर्ट जॉन्स हॉपकिन्स ब्लूमबर्ग स्कूल ऑफ पब्लिक हेल्थमधील इंटरनॅशनल व्हॅक्सिन अ‍ॅक्सेस सेंटरने नुकताच प्रसिद्ध केला.
  5. यात न्यूमोनिया व डायरिया आजारांनी सर्वाधिक बालमृत्यू होणाऱ्या 15 देशांतील न्युमोनिया आणि डायरिया प्रतिकारासंदर्भातील प्रगतीबाबत विवेचन करण्यात आले आहे.
  6. या आजारांमुळे होणारे मृत्यू टाळण्यासाठी उपायांमध्ये स्तनपान, लसीकरण, वैद्यकीय सेवेची उपलब्धता, प्रतिजैवकांचा वापर, ओरल रिहायड्रेशन सोल्युशन (ओआरएस) व झिंक पूरके देणे हे उपाय प्रभावी असल्याचे सिद्ध झाले आहे.
  7. लसीकरणाच्या व्याप्तीबाबत हे देश प्रगती करत असले, तरी लहान मुलांमधील आजारांवर उपचार करण्यात ते प्रचंड प्रमाणात कमी पडत आहेत, असे गेल्या दहा वर्षांपासून प्रसिद्ध होणाऱ्या अहवालात म्हटले आहे.
  8. विशेषत: दुर्गम भागात राहणार्‍या, गरीब आणि मागास समुदायांतील मुलांना होणारे आजार हाताळण्यात हे देश कमी पडत आहेत.


International Disaster Prevention Day: October 13

  1. दरवर्षीप्रमाणे दिनांक 13 ऑक्टोबर 2018 रोजी ‘रिड्युसींग डिझास्टर इकनॉमिक लॉसेस’ या विषयाखाली ‘आंतरराष्ट्रीय आपत्ती निवारण दिन’ पाळण्यात आला आहे.
  2. यावर्षीचा विषय आपत्ती जोखीम निवारणासंबंधी सेंदाई आकृतिबंध (Sendai Framework on Disaster Risk Reduction -SFDRR) याच्या सात लक्ष्यांवर केंद्रित 2016 साली सुरू केलेल्या "सेंदाई सेव्हन" नावाच्या मोहिमेचा भाग म्हणून राखण्यात आला आहे.
  3. या वर्षी सेंदाई आकृतिबंधच्या ‘लक्ष्य – C’ यावर लक्ष केंद्रित करण्यात आले आहे, जे 2030 सालापर्यंत जागतिक GDPशी संबंधित आहे.
  4. ‘आंतरराष्ट्रीय आपत्ती निवारण दिन (किंवा आंतरराष्ट्रीय आपत्ती परिसीमन दिन / International Day for Disaster Reduction) पहिल्यांदा 1989 साली पळाला गेला.
  5. सुरूवातीला हा दिवस प्रत्येक ऑक्टोबर महिन्याच्या दुसर्‍या बुधवारी पाळला जात होता.
  6. त्यानंतर संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या महासभेने या दिनासाठी 2009 सालापासून 13 ऑक्टोबर ही तारीख निश्चित केली.
  7. सन 2005 मध्ये संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या माध्यमातून 'ह्योगो कृती आकृतिबंध' (Hyogo Framework for Action) ठरविण्यात आला.
  8. भारतात सन 2005 साली स्थापन करण्यात आलेल्या 'राष्ट्रीय आपत्ती निवारण प्राधिकरण' (NDMA) याने आपत्ती निवारणाबाबत अनेक मार्गदर्शक सूत्रे ठरवून दिली आहेत.


World Tourism Day: September 27

  1. दरवर्षी 27 सप्टेंबरला जागतिक पर्यटन दिवस साजरा केला जातो. जगभरात पर्यटन क्षेत्राला चालना देण्याच्या उद्देशाने सन 1980 पासून संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या महासभेने हा दिवस साजरा करीत आहे.
  2. या वर्षी ‘सस्टेनेबल टूरिजम – ए टूल फॉर डेवलपमेंट’ या संकल्पनेखाली हा दिवस साजरा केला जात आहे. या वर्षी या दिवसाचे आयोजकत्व दोहा (कतार) कडे देण्यात आले आहे.
  3. दिवसाचा उद्देश - पर्यटन आणि त्याचे सामाजिक, सांस्कृतिक, राजनैतिक व आर्थिक मूल्यांच्या संदर्भात जागतिक पातळीवर समुदायांमध्ये जागृती निर्माण करणे. तसेच पर्यटनाला प्रोत्साहन देणे आणि पर्यटनाच्या माध्यमातून देशांना उत्पन्न वाढविण्यास प्रोत्साहन देणे.
  4. पर्यटन उद्योग हा देशाच्या उत्पन्नात महत्त्वाचे योगदान देतो आणि देशाची अर्थव्यवस्था मजबूत करण्यास मदत करते. शिवाय रोजगाराच्या दृष्टीने हे क्षेत्र सर्वाधिक रोजगार प्रदान करते.
  5. पर्यटनात भारत:-
    1. भारत जगातल्या पाच शीर्ष पर्यटक ठिकाणांपैकी एक आहे. भारतीय पर्यटन विभागाने सप्टेंबर 2002 मध्ये 'अतुल्य भारत' नावाने एक राष्ट्रीय अभियान सुरू केले.
    2. या अभियानाचा उद्देश म्हणजे भारतीय पर्यटनाला वैश्विक मंचावर चालना देणे. या अभियानांतर्गत हिमालय, वन्य जीव, योग आणि आयुर्वेद वर आंतरराष्ट्रीय समूहांचे लक्ष खेचले गेले.
  6. पार्श्वभूमी:-
  7. सन 1970 च्या 27 सप्टेंबर या तारखेला संयुक्त राष्ट्रसंघ जागतिक पर्यटन संघटनाचे (UNWTO) संविधान स्वीकारले गेले होते. या ऐतिहासिक घटनेच्या स्मरणार्थ 27 सप्टेंबरला हा दिवस साजरा केला जातो. जागतिक पर्यटन दिवसाचा रंग निळा आहे.
  8. संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या महासभेने वर्ष 2017 ला ‘विकासासाठी शाश्वत पर्यटनाचे आंतरराष्ट्रीय वर्ष’ म्हणून घोषित केले गेले आहे.
  9. हे क्षेत्र जगाच्या सकल स्थानिक उत्पादनात अंदाजे 10% चे योगदान देते आणि जागतिक स्तरावर 10 पैकी 1 या प्रमाणात हे क्षेत्र रोजगार प्रदान करते.
  10. अंदाज आहे की, सन 2030 पर्यंत दरवर्षी 3.3% दराने पर्यटन क्षेत्राची वाढ होईल. 


International Literacy Day: September 8

  1. संयुक्त राष्ट्रसंघ शिक्षण, वैज्ञानिक आणि संस्कृतिक संघटना (UNESCO) याच्या नेतृत्वात 8 सप्टेंबरला जगभरात आंतरराष्ट्रीय साक्षरता दिन पाळला जातो.
  2. या वर्षी 52वा साक्षरता दिन 'लिटरेसी अँड स्किल्स डेव्हलपमेंट' या विषयाखाली पाळला जात आहे.
  3. संपूर्ण जगात दरवर्षी 8 सप्टेंबर या तारखेला ‘आंतरराष्ट्रीय साक्षरता दिन’ पाळला जातो.
  4. 1965 साली या तारखेला तेहरानमध्ये शिक्षण मंत्र्यांच्या वैश्विक शिखर परिषदेच्या बैठकीत आंतरराष्ट्रीय पातळीवर शैक्षणिक कार्यक्रमावर चर्चा करण्यासाठी पहिल्यांदाच बैठक आयोजित केली गेली.
  5. UNESCOने नोव्हेंबर 1966 मध्ये आपल्या 14व्या सत्रात 8 सप्टेंबर या तारखेला ‘आंतरराष्ट्रीय साक्षरता दिन’ म्हणून घोषित केले.
  6. या दिनी सक्रियपणे आंतरराष्ट्रीय समुदायांना एकत्र आणणे आणि व्यक्ती, समुदाय आणि संघटना यांना सक्षम बनवण्यासाठी एक साधन म्हणून साक्षरतेला प्रोत्साहन दिले जाते.


Top