The Orthodox Church of Ukraine received independence from Russia's Orthodox Church

  1. युक्रेनच्या ऑर्थोडॉक्स चर्चने दि. 5 जानेवारी 2019 रोजी अधिकृतपणे स्वातंत्र्य मिळविले. 
  2. युक्रेनच्या विभाजनामुळे रशियाच्या ऑर्थोडॉक्स चर्चच्या 150 दशलक्ष सदस्यांपैकी 30-40% कमी होऊ शकणार.
  3. रशिया आणि युक्रेन हे देश सोव्हिएत संघाच्या विभाजनामधून तयार झालेली आहेत.
  4. शतकानुशतके बांधील असलेल्या रशियाच्या ऑर्थोडॉक्स चर्चपासून विभाजनासाठी इस्तंबूलमध्ये एका करारावर स्वाक्षरी करण्यात आली.  
  5. रशिया हा पूर्व यूरोप आणि उत्तर एशिया प्रदेशात स्थित एक विशाल आकार असलेला देश आहे.
  6. हा एकूण 17075400 चौ. किमी. क्षेत्रफळ असलेला जगातला सर्वात मोठा देश आहे.
  7. आकाराच्या दृष्टीने हा भारताच्या पाच पट आहे.
  8. या देशाची राजधानी मॉस्को शहर असून देशाचे चलन रशियन रूबल हे आहे. देशाचे वर्तमान राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमिर पुतिन हे आहेत.
  9. युक्रेन हा पूर्व युरोपातला एक देश आहे.
  10. किव हे देशाचे राजधानी शहर आहे आणि युक्रेनियन रिव्निया हे देशाचे अधिकृत चलन आहे.


Qatar quits from OPEC

  1. नैसर्गिक वायूचा (LNG) जगातला सर्वात मोठा निर्यातदार देश असलेल्या कतार दि. 1 जानेवारी 2019 रोजी अधिकृतपणे ‘पेट्रोलियम निर्यातदार देशांची संघटना’ (Organization of the Petroleum Exporting Countries -OPEC) या समुहामधून बाहेर पडला.
  2. डिसेंबर 2018 मध्ये कतारने 'OPEC'चे सभासदत्व सोडणार असल्याची घोषणा केली होती.
  3. कतार पेट्रोलियम निर्यातदार देशांच्या संघटना (OPEC) मध्ये 1961 साली सहभागी झाला होता.
  4. कतारमध्ये प्रतिदिनी 6 लक्ष बॅरेल तेलाचे उत्पादन घेतले जाते आणि हा देश जगातला सर्वात मोठा LNG निर्यातदार देश आहे.

ओपेक (Organization of the Petroleum Exporting Countries):-

  1. पेट्रोलियम निर्यात करणार्‍या देशांची संघटना किंवा ओपेक हा जगातील पेट्रोलियम उत्पादने निर्यात करणार्‍या देशांचा उत्पादक संघ (कार्टेल) आहे.
  2. अल्जीरियाअँगोलाइक्वेडोरइराणइराककुवेतलिबियानायजेरियाकतारसौदी अरेबियासंयुक्त अरब अमिराती व व्हेनेझुएला हे देश ओपेकचे सदस्य आहेत.
  3. १९६५ सालापासून ओपेकचे मुख्यालय व्हियेना येथे स्थित आहे.
  4. तेल उत्पादक देशांचा वैयक्तिक व एकत्रित फायदा जपणे हे ओपेकचे ध्येय आहे.
  5. तसेच आंतरराष्ट्रीय तेल बाजारात क्रुड तेलाची किंमत नियंत्रित ठेवणे व किंमतीमध्ये अनावश्यक व हानिकारक बदल न होऊ देणे हे काम देखील ओपेक सांभाळते.
  6. १९९२ मध्ये इक्वेडोर हा देश ओपेक मधुन बाहेर पडला.त्यामुळे सध्या ओपेकचे ११ सदस्य देश आहेत.
  7. ओपेकच्या सदस्य देशाकडुन होणारे तेल उत्पादन हे जगाच्या एकुण तेल उत्पन्नाच्या ४०%येवढे आहे.त्यामध्ये सर्वात जास्त तेल उत्पादन देश सौदी अरेबिया आहे.


World gender gap / divergence index released 2018, Iceland tops the list, India at 108th position

  1. जागतिक आर्थिक मंचाच्या 2018च्या जागतिक लिंग अंतर/तफावत निर्देशांक (Global Gender Gap Index 2018) नुसार भारताचा क्रमांक 149 देशांमधून 108वा आहे.
  2. 2017 सालच्या जागतिक लिंग अंतर/तफावत निर्देशांकानुसार यावर्षी 2018 साली भारताच्या निर्देशांकात प्रगती दिसून आलेला नाही, 2017 साली भारत 108व्या स्थानी होता.
  3. हा निर्देशांक आर्थिक स्तर, शिक्षण, आरोग्य व राजकीय प्रतिनिधित्व या चार निकषांच्या आधारे स्त्री-पुरुष समानतेची निश्चिती करतो. अशा कामासाठी मजुरी समानतेत सुधारणा झाली असून पहिल्यांदाच तिन्ही बाबींत लैंगिक अंतर कमी केले आहे.
  4. WEFच्या जागतिक लिंग अंतर/तफावत निर्देशांक 2018च्यानुसार, 85.8 % हून अधिक लिंग अंतर असलेले आइसलँड या यादीमध्ये शीर्ष स्थानी आहे.
  5. 149 देशांच्या यादीत नॉर्वे आणि स्वीडन क्रमशः द्वितीय आणि तृतीय स्थानी आहेत. 
  6. WEF संस्थापक आणि अध्यक्ष - क्लाउस श्वाब 
  7. WEF मुख्यालय - स्वित्झर्लंड


US Defense Minister James Matisse resigns

  1. अमेरिकेचे संरक्षण मंत्री जेम्स मॅटीस यांनी अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्याशी झालेल्या मतभेदानंतर राजीनामा दिलाआहे.
  2. भारत व अमेरिका लष्करी संबंधाचे ते खंदे पुरस्कर्ते होते. संघर्षग्रस्त सीरियातून अमेरिकी सैन्य माघारी घेण्याच्या ट्रम्प यांच्या निर्णयानंतर पेंटॅगॉनमध्ये सर्वानाच धक्का बसला होता.
  3. मॅटिस व ट्रम्प यांच्यात  समेट न घडून येणारे मतभेद या धोरणबदलांवर झाले होते. 
  4. ट्रम्प प्रशासनातून सोडून जाणारे मॅटिस हे अलीकडच्या काळातील सर्वात मोठे अधिकारी आहेत.
  5. अध्यक्ष ट्रम्प यांना पाठवलेल्या पत्रात मॅटिस यांनी म्हटले आहे, की त्यांनी आता त्यांच्या जागतिक दृष्टिकोनाशी सुसंगत अशा व्यक्तीची नेमणूक करावी.
  6. मॅटिस यांनी राजीनामा दिल्याचे ट्रम्प यांनी दोन ट्विट संदेशातून सूचित केले होते.
  7. मॅटिस हे फेब्रुवारीअखेर पद सोडतील असेही त्यांनी त्यात म्हटले  होते.


Russia's 'Academic Lomonosov': The world's first water wave floating nuclear reactor

  1. रशियाने प्रथमच एक तरंगते अणुऊर्जा निर्मिती केंद्र एका जहाजावर उभे केले आहे आणि ही जगातली पहिली पाण्यावर तरंगत असलेली अणुभट्टी आहे.
  2. या तरंगत्या अणुभट्टीला ‘अॅकेडेमिक लोमोनोसोव्ह’ हे नाव देण्यात आले आहे. ही अभिनव संकल्पना रशियाच्या ‘रोसेटोम’ या अणुऊर्जा कंपनीने साकारली आहे.
  3. याची उभारणी सेंट पीटर्सबर्गमध्ये केली गेली.
  4. या अणुऊर्जा संयंत्राचा आकार 144 मीटर x 30 मीटर असा असून हा 21,000 टन वजनी आहे.
  5. यामध्ये प्रत्येकी 35 मेगावॉट क्षमतेचे दोन रिएक्टर आहेत, जे 2 लक्ष लोकसंख्या असलेल्या शहराला वीज पुरवठा करण्यास सक्षम आहेत.
  6. यामुळे दुर्गम भागात वायू व तेल उत्खनन मंचांना वीज दिली जाऊ शकणार.
  7. याच्या मदतीने वर्षाला 50 हजार टन कार्बन-डायऑक्साइडचे उत्सर्जन टाळले जाऊ शकते.


World Nutrition Report: 2018

  1. जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) ने घोषणा केलेला जागतिक पोषण अहवालानुसार (World Nutrition Report: 2018), भारतात 'अविकसित' मुलांची संख्या जगात सर्वाधिक आहे.
  2. नुकतेच प्रकाशित झालेल्या ‘जागतिक पोषण अहवाल 2018’ यानुसार, भारताला बालकांच्या खुंटीत वाढीसंबंधी संकटाचा सामना करावा लागतो आहे, कारण बालकांमधील खुंटीत वाढीसंबंधी एक तृतीयांश जागतिक भार एकट्या भारतावर असल्याचे चित्र समोर आले आहे.
  3. भारतात 46.6 दशलक्ष बालकांची खुंटीत वाढ आहे आणि याबाबतीत भारताच्या पाठोपाठ नायजेरिया (13.9 दशलक्ष) आणि पाकिस्तान (10.7 दशलक्ष) यांचा क्रम लागतो आहे. 
  4. दीर्घकाळ पोषकतत्वांचे अपुरे सेवन आणि वारंवार होणार्या संक्रमणांमुळे बालकांमध्ये खुंटीत वाढ (Stunting) म्हणजे वयोमानानुसार कमी उंचीची समस्या उद्भवते.
  5. जागतिक आरोग्य संघटना (WHO)ने जारी केलेला जागतिक पोषण अहवाल - 2018 नुसार जगभरातील सर्व अविकसित (कमजोर) मुलांपैकी जवळजवळ प्रत्येक तिसऱ्या मुलाचा जन्म भारतात होतो.
  6. पाच वर्षांखालील मुलांच्या वाढीचा दर 6% (2000) 22.2% (2017) खाली आला आहे.


'Miss Universe' 2018

  1. बँकॉक येथे पार पडलेल्या ६७ व्या ‘मिस युनिव्हर्स’ स्पर्धेत फिलिपीन्सची काट्रियोना ग्रेनं २०१८ चा  ‘मिस युनिव्हर्स’चा किताब पटकावला 
  2. जवळपास ९३ देशातील सौंदर्यवतींनी या स्पर्धेत भाग घेतला होता.  ‘
  3. मिस युनिव्हर्स’चा किताब पटकवणारी ती चौथी फिलिपीन्स सौंदर्यवती ठरली आहे.
  4. काट्रियोना २४ वर्षांची आहे. ती उत्तम सूत्रसंचालक, गायिका म्हणूनही प्रसिद्ध आहे. 
  5. या स्पर्धेच्या इतिहासात पहिल्यांदाच स्पेनच्या अँजेलिना पोन्स या ट्रान्सजेंडर सौंदर्यवतीनं सहभाग घेतला होता. 
  6. या स्पर्धेत भारतचे नेतृत्व नेहल चुदासमा हिने केले होते
  7. फर्स्ट रनर अप :- टैमरिन ग्रीन (दक्षिण अफ्रीका )
  8. सेकंड रनर अप :- स्टेफनी गुटरेज (वेनेजुएला )
  9. मिस युनिव्हर्स’ (भारत):-
    1. १९९४:- सुश्मींता सेन 
    2. २०००:- लारा दत्त
  10. मिस युनिव्हर्स’:-
    1. या स्पर्धेचे आयोजन मिस युनिव्हर्स’या संघटनेद्वारे केले जाते
    2. बोधचिन्ह:- वूमन विद स्टार्स
    3. घोष वाक्य:- confidently Beutiful
    4. पहिली मिस युनिव्हर्स’ स्पर्धा १९५२ मध्ये  पार पडली.


Yellow West movement

  1. अलीकडेच फ्रान्समध्ये सुरु असलेले ‘यलो वेस्ट आंदोलन’ खूप चर्चेत आहे. या आंदोलनाची सुरुवात मे 2018 मध्ये झाली. यानंतर 17 नोव्हेंबरपासून फ्रान्समध्ये प्रदर्शने सुरू झाले.
  2. यलो वेस्ट:
    1. या आंदोलनात निषेध दर्शविण्यासाठी पिवळ्या रंगांच्या वस्त्राचा वापर केला जात आहे.
    2. याद्वारे आंदोलक नेत्यांचे लक्ष आपल्या अजेंड्याकडे आकर्षित करण्याचा प्रयत्न करीत आहे.
    3. या आंदोलनाची मुख्य कारणे सामाजिक-आर्थिक आहेत.
    4. इंधनाच्या वाढत्या किंमती आणि मध्यमवर्गीयावरील असंतुलित कराच्या प्रमाणात वाढ ही याची मुख्य कारणे आहेत.
  3. आंदोलनाची कारणे :-
    1. इंधनावरील कारमध्ये वाढ.
    2. कार्बन कर लागू करणे.
    3. ट्रॅफिक एन्फोर्समेंट कॅमेरा.
    4. 2017 मध्ये संपत्ती करावरील solidarity कर काढून टाकणे.
    5. जागतिकीकरण आणि नव-उदारवाद.
  4. आंदोलकांच्या मुख्य मागण्या :-
    1. इंधनावरील लागू केलेला कर कमी करणे.
    2. मध्यम वर्गावरील असंतुलित कराचा भार कमी करणे.
    3. किमान वेतनाचा दर वाढविणे.
    4. इमॅन्युएल मॅक्रॉन यांच्या फ्रान्सचे अध्यक्षपदाचा राजीनामा.


Signature on bilateral annual Hajj 2019 agreement in India and Saudi Arabia

  1. 13 डिसेंबर 2018 रोजी भारत आणि सौदी अरेबिया यांनी जेद्दाह येथे द्विपक्षीय वार्षिक हज 2019 करारावर स्वाक्षरी केली.
  2. केंद्रीय अल्पसंख्यक खात्याचे केंद्रीय मंत्री मुख्तार अब्बास नक्वी आणि हज आणि सौदी अरेबियाचे मंत्री डॉ. मोहम्मद सालेह बिन ताहर बेंटन यांनी करारावर स्वाक्षरी केली.
  3. महत्त्वाचे मुद्दे-
    1. मेहरम (पुरुष साथी) शिवाय मोठ्या संख्येने मुस्लिम महिला हज 2019 मध्ये जाण्याची शक्यता आहे. 2100 पेक्षा जास्त महिलांनी आत्तापर्यंत यासाठी अर्ज केला आहे.
    2. 2017 मध्ये पहिल्यांदा पुरुष सहकार्याशिवाय हज येथे जाण्यावर घातलेली बंदी भारत सरकारने उचलली होती.
    3. सुमारे 1300 भारतीय मुस्लिम महिला 2018 मध्ये पुरुष सहकार्याशिवाय हजला गेल्या होत्या.
    4. सध्या भारताच्या हज कमिटीला हज 2019 साठी 2 लाख 47 हजार अर्ज मिळाले आहेत, ज्यातील 47 टक्के स्त्रिया आहेत.
    5. स्वातंत्र्यानंतर पहिल्यांदाच भारतातून 1,75,025 मुस्लिम हज 2018 मध्ये गेले होते.


global climate risk index 2019

  1. स्वतंत्र विकास संस्था जर्मनवॉचने हवामानविषयक जोखीम निर्देशांक 2019 (Global Climate Risk Index 2019) प्रसिद्ध केला आहे.
  2. 1998 ते 2017 दरम्यानच्या 20 वर्षांच्या तीव्र हवामानासंबंधीच्या घटनांच्या आधारे या निर्देशांकात भारताला 14वे स्थान प्राप्त झाले आहे.
  3. हा निर्देशांक तीव्र हवामान बदलामुळे निर्माण झालेल्या घटनांमुळे (पूर, चक्रीवादळ, उष्माघात इत्यादी) देशांवर होणाऱ्या प्रमाणात्मक परिणामांचे विश्लेषण करतो.
  4. हा निर्देशांक तयार करताना 1998 ते 2017 या 20 वर्षांच्या माहितीचा आधार घेण्यात आला आहे. 
  5. या क्रमवारीत भारत शेजारील 4 राष्ट्रांच्या तुलनेत चांगल्या स्थानी आहे.
  6. या क्रमवारीत म्यानमार तिसऱ्या, बांगलादेश सातव्या, पाकिस्तान 8व्या व नेपाळ 11व्या स्थानी आहे.


Top