स्त्रीप्रश्न आणि महिला सक्षमीकरण

women-question-women-empowerment

4161   22-Aug-2019, Thu

स्त्रियांवरील वाढते अत्याचार हा आजघडीला महत्त्वाचा सामाजिक मुद्दा बनल्याचे दिसते. सामान्य अध्ययन पेपर १मधील अभ्यासघटकामध्ये समाविष्ट असलेल्या स्त्रियांच्या प्रश्नांवर मुख्य परीक्षेत अधिकाधिक भर दिलेला दिसून येतो. या घटकांतर्गत मध्यमवर्गीय महिलांवर नोकरीच्या ठिकाणी सहकारी पुरुषांकडून होणारा त्रास, भारतातील समृद्ध प्रदेशात पुरुषांच्या तुलनेत स्त्रियांचे कमी होत जाणारे प्रमाण तसेच शेती क्षेत्रात महिलांची भागीदारी याविषयी प्रश्न विचारलेले आहेत. अशा प्रश्नांना न्याय देण्यासाठी स्त्रीप्रश्नाचा संकल्पनात्मक अभ्यास गरजेचा आहे.

अशा प्रश्नांची मूळे (Roots) सामाजिक शास्त्राच्या अभ्यासामध्ये स्त्रियांविषयीच्या लिंगभावाच्या (Gender) चर्चाविश्वात आढळून येतात. लिंगभावाच्या मोजपट्टीतून पुरुषसत्तेचे (Patriarchy) आणि त्याद्वारे होणाऱ्या शोषणाचे विविध पदर पुढे आलेले दिसतात. ते समजून घेतल्याशिवाय वरील प्रश्नांना सामोरे जाता येत नाही. भारतासारख्या देशात पुरेसे कायदे अस्तित्वात असूनही स्त्रियांवरील अत्याचाराच्या प्रमाणात घट होताना दिसून येत नाही. माहिती तंत्रज्ञानाच्या विकासाचा एक टप्पा पूर्ण करूनही स्त्री हा सामाजिक घटक अन्यायग्रस्त असलेला दिसतो.

शहरीकरणात पुरुष सत्तेचे बदलते स्वरूप समजून घेतले आणि परंपरा आणि आधुनिकता यांच्यातील द्वैताचे आकलन करून घेतले तरच वरील प्रश्नांना न्याय देता येऊ शकतो. विकसित तंत्रज्ञानाच्या मदतीने पारंपरिक मूल्यवर्तन(कन्या भ्रूणहत्या) टिकवून ठेवण्याचे प्रयत्न कशा प्रकारे होतात, हे ध्यानात घेणे अत्यावश्यक ठरते. शहरीकरणाच्या वाढत्या वेगामुळे ग्रामीण भागातून लोकांचे (विशेषत: पुरुषांचे) मोठय़ा प्रमाणात स्थलांतर झालेले दिसून येते. परिणामी, शेती क्षेत्रातील रोजगार गावातील स्त्रियांनी व्यापला गेल्याचे चित्र समोर येते. शेतजमीन असणाऱ्या कुटुंबांमध्ये शेतीविषयीचे निर्णय कुटुंबातील स्त्रियांच्या हाती आलेले दिसतात.

स्त्रीप्रश्नाचा विचार करता असे दिसते की, स्वातंत्र्यपूर्व काळात विशेषत: १९व्या शतकात स्त्रियांचा प्रश्न समोर आलेला दिसतो. माणूसपणाचा दर्जा आणि अधिकार या प्रमुख मागणीतून स्त्रियांचा प्रश्न पुढे आला. त्यालाच  ‘स्त्रीमुक्तीचा विचार’ असे म्हटले गेले. आधुनिक भारतातील स्त्रियांच्या प्रश्नांचे संदर्भ स्वातंत्र्यपूर्व काळात सापडतात. याउलट पश्चिमी जगतात १९६० नंतर आणि भारतात १९८०नंतर स्त्रीवाद ही संकल्पना अधिक प्रचलित झाली. स्त्रीवाद हा लिंगभाव कोटीक्रम आवश्यक मानून त्या आधारे स्त्री आणि पुरुष यांच्यातील नात्यांची समीक्षा करतो. त्यातून पुरुषी हितसंबंध स्पष्ट करून स्त्रियांवरील शोषणाचे सूक्ष्म आणि विभिन्न स्वरूप समोर आणतो. लिंगभावाच्या चच्रेद्वारे केवळ सार्वजनिक जीवनात स्त्रीस्वातंत्र्याचा आग्रह धरून चालणार नाही, त्यासोबत खासगी जीवनातही स्त्रीस्वातंत्र्य प्रस्थापित करणे आवश्यक मानले गेले.

२०१३च्या मुख्य परीक्षेमध्ये लिंगभावमुक्तीसाठी स्त्री-संघटनांनी पुरुषांना संघटनेत सामील करून घ्यावे का, यावर टिप्पणीवजा प्रश्न विचारण्यात आला होता. याचा अर्थ लिंगभावी चर्चाविश्व पुरुषविरोधी नसून पुरुषसत्तेविरोधी आहे. हे समजणे आवश्यक ठरते. ते समजल्यासच या प्रश्नाची उत्तरे मिळू शकतात. २०१८च्या मुख्य परीक्षेत ‘भारतातील स्त्री चळवळीने सामाजिकदृष्टय़ा तळाच्या स्तरातील महिलांच्या समस्यांचे निराकरण केले नाही, याबाबतचा आपला दृष्टिकोन स्पष्ट करा.’ या प्रश्नाचे उत्तर समजून घेण्यासाठी स्त्रीप्रश्नांचे जात आयाम लक्षात घ्यावे लागतात.

स्त्रियांच्या शोषण प्रक्रियेमध्ये पुरुषसत्तेची भूमिका मोठी असते. पुरुषसत्ता संरचना आणि विचारप्रणाली या भूमिकेत वावरते. स्त्रियांना दुय्यमत्वाच्या पातळीवर आणण्यात पुरुषसत्तेने अधिक पुढाकार घेतला. वस्तू आणि मादी रूपात स्त्रियांची व्याख्या बंदिस्त करून त्यातून तिचे पुरुषावरचे अवलंबित्व वाढविले. आजही समाजातील स्त्रियांवर होणाऱ्या अत्याचाराची मुळे पुरुषसत्तेमध्येच सापडताना दिसतात.

अमर्त्य सेन यांनी २००१ मध्ये ‘फ्रंटलाइन पाक्षिकामध्ये लिहिलेल्या ‘Many Faces in Gender Inequality या निबंधामध्ये ‘मिसिंग वुमेन’ ही संकल्पना स्पष्ट केली. त्यासोबतच त्यांनी अन्न, वस्त्र, निवारा, शिक्षण आणि आरोग्य यासहित स्त्रियांचेसुद्धा मानवी मूलभूत गरजेमध्ये रूपांतर करण्याचे सूतोवाच केले. भारतासारख्या देशात कायदे करूनही कन्या भ्रूणहत्या पूर्णपणे थांबलेल्या नाहीत. दक्षिण भारताच्या तुलनेत उत्तर भारतात विशेषत: समृद्ध प्रदेशात कन्या भ्रूणहत्येचे प्रमाण अधिक असल्याचे स्पष्ट केले. त्यातून हजार पुरुषांमागे स्त्रियांची कमी होत जाणारी संख्या भयावह आहे. त्यामागची कारणे समजून घेण्याची गरज त्यांनी प्रतिपादित केली.

ग्रामीण भागासोबतच शहरी भागातील झोपडपट्टय़ांमध्ये राहणाऱ्या स्त्रियांच्या आरोग्याचा प्रश्न बिकट आहे. सार्वजनिक आरोग्याच्या सोयीसुविधा तिथे अस्तित्वात नाहीत. भारत सरकार मुळातच सार्वजनिक आरोग्यावरचा खर्च  ६ ते ७ टक्के या प्रमाणातच करते. त्यातून स्त्रियांच्या वाटय़ाला किती येणार हा प्रश्न अनुत्तरितच राहतो. गाव पातळीवर सार्वजनिक आरोग्य केंद्रात उपचाराच्या सोयीसुविधांचा अभाव असतो. खासगी दवाखान्यातील उपचार महागडे असल्या कारणाने ते परवडणारे नसतात. त्यामुळे या भागातील स्त्रियांची गरोदरपणातील काळजी घेणारी कुठलीही यंत्रणा अस्तित्वात नसते. परिणामत: स्त्रियांचे या दरम्यानचे मृत्यू आणि जन्माला येणारी कुपोषित बालके यांचाही प्रश्न निर्माण झालेला दिसतो. दुसऱ्या बाजूला न्या. वर्मा समितीने स्त्रियांच्या बाबतीत घरेलू िहसेचा मुद्दा पुढे आणला. महाराष्ट्रात ७३ आणि ७४ व्या घटना दुरुस्तीनुसार पंचायतराज व्यवस्थेमध्ये ५० टक्के आरक्षण आणि तेही कोटाअंतर्गत कोटा या पद्धतीने देण्यात आले आहे. सरकारी नोकऱ्यांमध्येही ३३टक्के आरक्षणाची तरतूद केलेली आहे.

या घटकाची तयारी करताना स्त्रियांच्या प्रश्नांचे निराकरण करण्याच्या हेतूने शासनाने कोणती सार्वजनिक धोरणे आखलेली आहेत, कोणत्या योजना क्रिर्यान्वित केलेल्या आहेत, काय प्रकारचे कायदे तयार केले गेले आहेत. स्त्रियांचे शिक्षण, कुशल रोजगारासाठीचे प्रशिक्षण, बचत गटाचे सक्षमीकरण, कायद्याचे विनामूल्य मार्गदर्शन, निराधार महिलांचे पुनर्वसन तसेच नोकरदार महिलांच्या कार्यालयीन क्षेत्रात महिला तक्रार निवारण केंद्राची स्थापना या महत्त्वपूर्ण बाबींकडे सरकार कशा प्रकारे लक्ष देते, याचे वाचन होणे महत्त्वाचे आहे.

कॉन्रेल विद्यापीठ, अमेरिका

reviews-of-cornell-university-usa-ranking

7064   02-Apr-2019, Tue

विद्यापीठाची ओळख –

कॉन्रेल युनिव्हर्सिटी हे अमेरिकेतील न्यूयॉर्कमधील एक प्रमुख खासगी संशोधन विद्यापीठ आहे. कॉन्रेल विद्यापीठ क्यूएस वर्ल्ड युनिव्हर्सिटी रँकिंगनुसार जगातले चौदाव्या क्रमांकाचे विद्यापीठ आहे. या विद्यापीठाची स्थापना एझरा कॉन्रेल आणि अँड्रय़ू डिक्सन व्हाईट या अमेरिकन उद्योगपतींनी १८६५ साली केली. एझरा कॉन्रेल यांनी म्हटल्याप्रमाणे ‘आय वूड फाउंड अ‍ॅन इन्स्टिटय़ुशन व्हेअर एनी पर्सन कॅन फाइंड इन्स्ट्रक्शन इन एनी स्टडी’ हा या विद्यापीठाचा तात्त्विक सिद्धांत आहे.

कॉन्रेल विद्यापीठ एकूण चार हजार आठशे एकरच्या कॅम्पसमध्ये पसरलेले आहे. कॉन्रेलचा मुख्य कॅम्पस न्यूयॉर्कमधील इथाका येथे आहे तर इतर दोन ‘वेल कॉन्रेल’ आणि  ‘कॉन्रेल टेक’ हे कॅम्पस न्यूयॉर्क शहरामध्ये आहेत. सप्टेंबर २००४ मध्ये विद्यापीठाने कतार, दोहा येथे आपला अजून एक कॅम्पस सुरू केला आहे.

या सर्व कॅम्पसमध्ये मिळून कॉन्रेलमध्ये जवळपास तीन हजारपेक्षाही अधिक प्राध्यापक-संशोधक आपले अध्यापन-संशोधनाचे कार्य करत आहेत. तसेच जवळपास पंचवीस हजारांहून अधिक पदवी व पदव्युत्तर विद्यार्थी येथे त्यांचे शिक्षण पूर्ण करत आहेत.

अभ्यासक्रम –

कॉन्रेल विद्यापीठातील पूर्णवेळ पदवी अभ्यासक्रम चार वर्षांचे असून पदव्युत्तर अभ्यासक्रम वेगवेगळ्या कालावधींचे आहेत. कॉन्रेलमधील शैक्षणिक विभाग हे वेगवेगळ्या  ‘कॉलेजेस’च्या माध्यमातून विभागलेले आहेत. विद्यापीठातील कॉलेज ऑफ इंजिनीअिरग, कॉलेज ऑफ कॉम्प्युटिंग अ‍ॅण्ड इन्फॉम्रेशन सायन्स, कॉलेज ऑफ अ‍ॅग्रिकल्चर अ‍ॅण्ड लाइफ सायन्सेस, कॉलेज ऑफ आर्ट्स अ‍ॅण्ड सायन्सेस, कॉलेज ऑफ आर्किटेक्चर या प्रमुख विभागांमार्फत संस्थेतील सर्व पदवी व पदव्युत्तर विभाग चालतात.

या सर्व विभागांमधून विद्यार्थ्यांना पदवी, पदव्युत्तर आणि पीएचडी वा संशोधन पातळीवरील शेकडो अभ्यासक्रमांचे सर्टििफकेट, ऑनलाइन व ऑफलाइन पर्याय विद्यापीठाने उपलब्ध करून दिले आहेत. विद्यापीठामार्फत चालणाऱ्या या सर्व अभ्यासक्रमांना सुरुवातीपासून मान्यता मिळालेली आहे. विद्यापीठातील ऑफलाइन अभ्यासक्रम हे ऑटम, फॉल आणि स्प्रिंग या तीन सत्रांमध्ये चालतात तर ऑनलाइन अभ्यासक्रम वर्षभर उपलब्ध असतात. विद्यापीठातील विविध अभ्यासक्रमांना प्रवेश मिळविण्यासाठी त्या त्या पदवी वा पदव्युत्तर स्तरासाठी आवश्यक असलेली प्रवेश परीक्षा उत्तीर्ण होणे विद्यार्थ्यांसाठी गरजेचे आहे.

सुविधा –

कॉन्रेल विद्यापीठातील शिक्षण जरी अतिशय महाग असले तरी विद्यापीठाने आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थ्यांसाठी शिष्यवृत्ती, शैक्षणिक शुल्क, शैक्षणिक कर्ज, निवास व भोजन आदी सुविधा पात्रतेच्या निकषांनुसार दिलेल्या आहेत. प्रवेश घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांपैकी बहुतांश विद्यार्थ्यांना विद्यापीठाकडून शिष्यवृत्ती दिली जाते. तसेच, विद्यार्थ्यांच्या आवश्यकतेनुसार विद्यापीठाच्या आवारात विवाहित व अविवाहित विद्यार्थ्यांना निवासाची सुविधा बहाल करण्यात येते. विद्यापीठाच्या संकेतस्थळावर यासाठी असलेली अर्जप्रक्रिया व इतर बाबींबद्दल माहिती देण्यात आलेली आहे. कॉन्रेल एक महत्त्वाची संस्था असल्याने विद्यार्थ्यांना त्यांच्या शिक्षणेतर प्रगतीची संधी प्रदान करते.

वैशिष्ट –

कॉन्रेलच्या माजी विद्यार्थ्यांमध्ये अनेक दिग्गजांचा समावेश आहे. यामध्ये, रतन टाटा, सिटीग्रूप, गोल्डमॅन सॅक समूह इत्यादी अनेक उद्योग समूहांचे प्रमुख यांचा समावेश आहे. ऑक्टोबर २०१८ पर्यंतच्या सांख्यिकीनुसार, आतापर्यंतचे एकूण ५८ नोबेल पारितोषिक विजेते आणि चार टय़ुरिंग पुरस्कार विजेते या विद्यापीठाचे विद्यार्थी वा प्राध्यापक होते/आहेत.

संकेतस्थळ –  https://www.cornell.edu/

विद्यापीठ विश्व : हिरवाईने नटलेले विद्यापीठ

university-world-princeton-university-usa-1864072/

1379   27-Mar-2019, Wed

प्रिन्स्टन विद्यापीठ, अमेरिका

विद्यापीठाची ओळख –

प्रिन्स्टन खुर्च्या किंवा प्रिन्स्टन या नावाने सर्वत्र परिचित असलेले विद्यापीठ अमेरिकेतील न्यू जर्सीमधील प्रमुख विद्यापीठ आहे. प्रिन्स्टनमध्ये स्थित असलेले हे जागतिक दर्जाचे विद्यापीठ आयव्ही लीग विद्यापीठांपैकी एक आहे.

प्रिन्स्टन विद्यापीठ क्यूएस वर्ल्ड खुर्च्या रँकिंगनुसार जगातले तेराव्या क्रमांकाचे विद्यापीठ आहे. या विद्यापीठाची स्थापना अमेरिकन क्रांतीच्याही अगोदर म्हणजे १७४६ साली एलिझाबेथमध्ये कॉलेज ऑफ न्यू जर्सी या नावाने झालेली होती. प्रिन्स्टन विद्यापीठ हे अमेरिकेतील चौथ्या क्रमांकाचे जुने विद्यापीठ आहे. प्रिन्स्टन विद्यापीठ हे खासगी संशोधन विद्यापीठ आहे.

प्रिन्स्टन विद्यापीठ एकूण पाचशे एकरच्या कॅम्पसमध्ये पसरलेले आहे. प्रिन्स्टनचा मुख्य कॅम्पस हिरव्यागार निसर्गसौंदर्याने नटलेला आहे. कॅम्पसमध्ये सर्व मिळून १८० इमारती असून लुईस लायब्ररीसारख्या अनेक इमारती त्यांच्या स्थापत्यशास्त्रीय वैविध्यासाठीदेखील प्रसिद्ध आहेत. आज प्रिन्स्टनमध्ये एक हजारपेक्षाही अधिक प्राध्यापक-संशोधक आपले अध्यापन-संशोधनाचे कार्य करत आहेत. तर जवळपास आठ हजारांहून अधिक पदवी व पदव्युत्तर विद्यार्थी येथे त्यांचे शिक्षण पूर्ण करत आहेत.

अभ्यासक्रम –

प्रिन्स्टन विद्यापीठातील पूर्णवेळ पदवी अभ्यासक्रम चार वर्षांचे असून पदव्युत्तर अभ्यासक्रम वेगवेगळ्या कालावधींचे आहेत. विद्यापीठामध्ये साहित्य, समाजशास्त्र, गणित, अभियांत्रिकी, कायदा, अर्थशास्त्र, तत्त्वज्ञान, उद्योजकता, साहित्यिक टीका कला आणि विज्ञान या प्रमुख विभागांसहित एकूण ४२ विभाग (स्कूल्स) कार्यरत आहेत.

पारंपरिक विषयांशिवाय वेगळ्या शैक्षणिक विषयांना विद्यार्थ्यांकडून प्राधान्य दिले जाते. विद्यापीठातील या सर्व स्कूल्सच्या अंतर्गत सर्व पदवी, पदव्युत्तर व संशोधन विभाग चालतात. प्रिन्स्टनमधील या स्कूल्सच्या माध्यमातून, विद्यापीठ सर्व मेजर्स आणि मायनर्स म्हणजेच पदवी अभ्यासक्रम, पदव्युत्तर अभ्यासक्रम आणि व्यावसायिक अभ्यासक्रम चालवते. या सर्व विभागांमधून विद्यार्थ्यांना पदवी, पदव्युत्तर आणि पीएचडी वा संशोधन पातळीवरील शेकडो अभ्यासक्रमांचे सर्टििफकेट, ऑनलाइन व ऑफलाइन पर्याय विद्यापीठाने उपलब्ध करून दिले आहेत.

विद्यापीठामार्फत चालणाऱ्या या सर्व अभ्यासक्रमांना त्या त्या  क्षेत्रातील विविध संस्थांची मान्यता मिळालेली आहे. विद्यापीठातील ऑफलाइन अभ्यासक्रम हे फॉल आणि स्प्रिंग या दोन सत्रांमध्ये चालतात तर ऑनलाइन अभ्यासक्रम वर्षभर उपलब्ध असतात. विद्यापीठातील विविध अभ्यासक्रमांना प्रवेश मिळविण्यासाठी त्या त्या पदवी वा पदव्युत्तर स्तरासाठी आवश्यक असलेली प्रवेश परीक्षा उत्तीर्ण होणे गरजेचे आहे.

सुविधा –

प्रिन्स्टन विद्यापीठातील शिक्षण जरी अतिशय महाग असले तरी पात्रतेच्या निकषांनुसार विद्यापीठाने आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थ्यांसाठी शिष्यवृत्ती, शैक्षणिक शुल्क, शैक्षणिक कर्ज, निवास व भोजन आदी सुविधा दिलेल्या आहेत. प्रवेश घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांपैकी बहुतांश विद्यार्थ्यांना विद्यापीठाकडून शिष्यवृत्ती दिली जाते. तसेच, आवश्यकतेनुसार विद्यापीठाच्या आवारात विवाहित व अविवाहित विद्यार्थ्यांना निवासाची सुविधा बहाल करण्यात येते. विद्यापीठाच्या संकेतस्थळावर यासाठी असलेली अर्जप्रक्रिया व इतर बाबींबद्दल माहिती देण्यात आलेली आहे.

प्रिन्स्टन एक महत्त्वाची आयव्ही लीग संस्था असल्याने पदवीच्या चार वर्षांच्या कालावधीदरम्यान सर्व पदवीधर विद्यार्थ्यांना त्यांच्या निवासाच्या सोयीची हमी विद्यापीठाकडून दिली जाते. विद्यापीठाशी संलग्न काही निवासी महाविद्यालये असून ती विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक वातावरणाबरोबरच उत्कृष्ट सामाजिक व सांस्कृतिक वातावरण प्रदान करतात.

वैशिष्टय़ –

प्रिन्स्टन विद्यापीठाकडून विद्यार्थ्यांना त्यांच्या शैक्षणिक अभ्यासाच्या पलीकडे हितसंबंध ठेवण्यासाठी संधी दिली जाते. यामध्ये मग एखाद्या साहित्यिक प्रकाशनासाठी लेखन करणे, मधमाश्या पाळण्याचे शास्त्र शिकणे, किंवा कॅपेला गटांमध्ये गायन करणे आदी बाबींचा समावेश होतो. प्रिन्स्टनच्या माजी विद्यार्थ्यांमध्ये अनेक दिग्गजांचा समावेश आहे. यामध्ये, अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष व्रुडो विल्सन व जेम्स मॅडिसन, तसेच अ‍ॅमेझॉनचे संस्थापक जेफ बेझोस यांचा समावेश आहे. अमेरिकेच्या माजी ‘फर्स्ट लेडी’ मिशेल ओबामा यादेखील याच विद्यापीठाच्या विद्यार्थी आहेत. ऑक्टोबर २०१८पर्यंतच्या सांख्यिकीनुसार, आतापर्यंतचे एकूण ६५ नोबेल पारितोषिक विजेते आणि तेरा टय़ुरिंग पुरस्कार विजेते या विद्यापीठाचे विद्यार्थी वा प्राध्यापक होते/आहेत.

संकेतस्थळ –  https://www.princeton.edu/

विद्यापीठ विश्व : विद्येचे माहेरघर केम्ब्रिज विद्यापीठ

cambridge-university-university-of-cambridge-information

1588   23-Mar-2019, Sat

विद्यापीठाची ओळख :

केम्ब्रिज विद्यापीठाला काही वेगळ्या ओळखीची गरज नाही. इसवी सन १२०९ साली स्थापन झालेले हे विद्यापीठ इंग्रजी भाषेमध्ये सर्व अभ्यासक्रम चालवणाऱ्या विद्यापीठांपैकी दुसरे जुने विद्यापीठ आहे. २०१९ सालच्या क्यूएस वर्ल्ड युनिव्हर्सिटी रँकिंगनुसार केम्ब्रिज हे जगातले सहाव्या क्रमांकाचे विद्यापीठ आहे. ऑक्सफर्डमधील काही विद्वानांनी झालेल्या तत्कालीन वादामुळे बाहेर पडून स्वतंत्र विद्यापीठ स्थापन केले, ते विद्यापीठ म्हणजेच केम्ब्रिज. इंग्लंडमध्ये असलेल्या ऑक्सफर्ड आणि केम्ब्रिज या दोन्ही प्राचीन विद्यापीठांमध्ये कित्येक समान धागे आहेत. म्हणूनच अनेकदा या दोन्ही विद्यापीठांना ‘ऑक्सब्रिज’ असे संबोधण्यात येते.

केम्ब्रिज हे शासकीय विद्यापीठ आहे. साहित्य व इंग्रही भाषा यासाठी जसे ऑक्सफर्डला ओळखले जाते तसेच विज्ञान व तंत्रज्ञान यासाठी केम्ब्रिज विद्यापीठ ओळखले जाते आणि म्हणूनच जगभरातील महत्त्वाच्या विद्यापीठांमध्ये केम्ब्रिजला समाविष्ट करण्यात आले आहे. ‘फ्रॉम हिअर लाइट अ‍ॅण्ड सेक्रेड ड्रॉट्स’ हे केम्ब्रिज विद्यापीठाचे ब्रीदवाक्य आहे. केम्ब्रिज विद्यापीठ ३१ घटक महाविद्यालये आणि सहा प्रमुख शैक्षणिक विभाग मिळून बनलेले आहे. विद्यापीठातील ही सर्व महाविद्यालये स्वयंशासित असून प्रत्येक महाविद्यालय स्वत:च्या अंतर्गत शैक्षणिक व संशोधन रचना नियंत्रित करते.

इंग्लंडमध्ये असलेला केम्ब्रिज युनिव्हर्सिटी टाऊन हा विद्यापीठाचा मुख्य कॅम्पस साधारणपणे सातशे एकर परिसरात पसरलेला आहे. याशिवाय इतर कॅम्पसमध्येसुद्धा विद्यापीठाचे प्रमुख शैक्षणिक-संशोधन विभाग, महाविद्यालये, निवासी व्यवस्था इत्यादी गोष्टी आहेत. सध्या केम्ब्रिजमध्ये जवळपास आठ हजार तज्ज्ञ प्राध्यापक-संशोधक आपले अध्यापन-संशोधनाचे कार्य करत असून जवळपास वीस हजार पदवीधर आणि पदव्युत्तर विद्यार्थी येथे त्यांचे शिक्षण व संशोधन पूर्ण करत आहेत.

अभ्यासक्रम

केम्ब्रिज विद्यापीठातील पदवी अभ्यासक्रम हे पूर्णवेळ अभ्यासक्रम आहेत. हे अभ्यासक्रम तीन वर्षांचे असून पदव्युत्तर अभ्यासक्रम वेगवेगळ्या कालावधीचे आहेत. पदवी अभ्यासक्रमासाठी विद्यार्थी कला, विज्ञान आणि अभियांत्रिकी शाखेतील बहुतांश विषयांवर आपले लक्ष केंद्रित करतात. केम्ब्रिजमध्ये एकूण सहा प्रमुख शैक्षणिक विभाग म्हणजे स्कूल्स आहेत. विद्यापीठातील आर्ट्स अ‍ॅण्ड ह्य़ुमॅनिटीज, ह्य़ुमॅनिटीज अ‍ॅण्ड सोशल सायन्सेस, क्लिनिकल मेडिसिन, टेक्नॉलॉजी, बायोलॉजिकल सायन्सेस आणि फिजिकल सायन्सेस या सहा प्रमुख विभागांमार्फत विद्यापीठातील दीडशेहून अधिक पदवी व पदव्युत्तर विभाग चालतात.

या सर्व विभागांमधून विद्यार्थ्यांना पदवी, पदव्युत्तर आणि पीएचडी वा संशोधन पातळीवरील शेकडो अभ्यासक्रमांचे सर्टििफकेट, ऑनलाइन व ऑफलाइन पर्याय विद्यापीठाने उपलब्ध करून दिले आहेत. विद्यापीठातील विविध अभ्यासक्रमांना प्रवेश मिळविण्यासाठी त्या त्या पदवी वा पदव्युत्तर स्तरासाठी आवश्यक असलेली प्रवेश परीक्षा उत्तीर्ण होणे विद्यार्थ्यांसाठी गरजेचे आहे.

सुविधा

केम्ब्रिज विद्यापीठाने आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थ्यांसाठी शिष्यवृत्ती, शैक्षणिक शुल्क, निवास व भोजन सुविधा विविध निकषांद्वारे उपलब्ध करून दिलेल्या आहेत. विद्यापीठात प्रवेश घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना आर्थिक साहाय्य उपलब्ध करून दिले जाते. विद्यापीठाच्या संकेतस्थळावर यासाठी असलेली अर्जप्रक्रिया व इतर बाबींबद्दल माहिती देण्यात आलेली आहे. विद्यापीठाचे ग्रंथालय व सर्व प्रयोगशाळा अद्ययावत आहेत.

आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थ्यांना हेल्थ इन्शुरन्स व वैद्यकीय सुविधा काही अटींवर विद्यापीठाकडून दिल्या जातात. ‘केम्ब्रिज युनिव्हर्सिटी प्रेस’ हे जगातील सर्वात जुने असलेले प्रकाशनगृह खरेतर केम्ब्रिज विद्यापीठाद्वारे कार्यरत असलेला एक स्वतंत्र विभाग आहे.  हे नामांकित प्रकाशनगृह जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचे सर्वात मोठे विद्यापीठ प्रकाशनगृह आहे. केम्ब्रिजच्या ग्रंथालयांमध्ये एकूण दीड कोटी पुस्तके आहेत. केम्ब्रिज विद्यापीठाकडून एकूण आठ सांस्कृतिक आणि वैज्ञानिक संग्रहालयांचे व्यवस्थापन केले जाते. यामध्ये प्रसिद्ध फिट्झविल्यम संग्रहालयाचा समावेश आहे.

वैशिष्टय़

शैक्षणिक उत्कृष्टता आणि पारंपारिक विद्वत्तापूर्ण मूल्ये असल्यामुळे केम्ब्रिज विद्यापीठ शैक्षणिक विश्वात अत्यंत मानाचे स्थान पटकावून आहे. यामुळेच शिक्षण, संशोधन आणि आंतरराष्ट्रीय दृष्टिकोन यासाठी जगभरातील सर्व बुद्धिवंत आणि प्रतिभावंतांसाठी नेहमीच आकर्षण राहिलेले आहे. या विद्यापीठाने आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील ख्यातनाम राजकारणी, वकील, तत्त्वज्ञ, लेखक, कलाकार, तंत्रज्ञ, गणितज्ञ आणि शास्त्रज्ञ, निर्माण केले आहेत.

यामध्ये महान शास्त्रज्ञ न्यूटन, डार्वनि, बेकन, स्टीफन हॉकिंग्ज, क्रीक-वॅट्सन, जे.जे.थॉमसन, जेम्स चाडविक यांसारख्या महान संशोधकांपासून ते लॉर्ड बायरन, ख्रिस्तोफर मार्लो, थॉमस नॅश अगदी अलीकडील सलमान रश्दी यांसारख्या साहित्यिकांचा समावेश आहे. इंग्लंडमधील पंधरा माजी पंतप्रधान या विद्यापीठाचे एकेकाळी विद्यार्थी होते. जगातील विविध देशांचे नेतृत्व ज्यांनी केले आहे किंवा करत आहेत त्यापैकी बहुतेक नेते या विद्यापीठामध्ये शिकलेले आहेत.

आतापर्यंतच्या उपलब्ध सांख्यिकीनुसार, विद्यापीठातील एकूण ११८ माजी विद्यार्थी वा प्राध्यापक नोबेल पारितोषिक विजेते आणि सहा टय़ुिरग पुरस्कार विजेते आहेत.

संकेतस्थळ : https://www.cam.ac.uk/

आइनस्टाइनचे विद्यापीठ.. ई.टी.एच.झुरिक विद्यापीठ

eth-zurich-university-

2256   22-Mar-2019, Fri

विद्यापीठाची ओळख-स्विस फेडरल इन्स्टिटय़ूट ऑफ टेक्नॉलॉजी अर्थात ई.टी.एच. झुरिक हे स्वित्र्झलडमधील विज्ञान-तंत्रज्ञान, अभियांत्रिकी आणि गणित या विषयांमध्ये संशोधन-अध्यापन करणारे एक प्रथितयश विद्यापीठ आहे. २०१९सालच्या क्यूएस वर्ल्ड युनिव्हर्सटिी रँकिंगनुसार ई.टी.एच. झुरिक हे जगातले सातव्या क्रमांकाचे तर युरोप खंडातील तिसऱ्या क्रमांकाचे विद्यापीठ आहे.

विज्ञान आणि तंत्रज्ञानातील जगातील अग्रगण्य विद्यापीठांमध्ये ई.टी.एच. झुरिक या विद्यापीठाचा समावेश आहे. ई.टी.एच. झुरिक त्याच्या अत्याधुनिक संशोधन आणि व त्यातील अभिनव कल्पनांसाठी सर्वत्र ज्ञात आहे. इसवी सन १८५४मध्ये स्वीस फेडरल पॉलिटेक्निक स्कूल म्हणून स्थापना झालेल्या संस्थेचे रूपांतर कालांतराने विद्यापीठामध्ये झाले. ई.टी.एच. झुरिक हे स्वित्र्झलडमधील सर्वात प्रतिष्ठित आणि अग्रगण्य विद्यापीठ आहे.

ई.टी.एच. झुरिक विद्यापीठ एकूण दोन कॅम्पसमध्ये विभागले गेले आहे. यामध्ये झुरिक झेन्त्रम परिसरातील मुख्य वास्तू व हाँगर्बर्ग परिसराचा समावेश आहे. विद्यापीठाच्या १५०व्या वर्षपूर्तीच्या निमित्ताने हाँगर्बर्ग परिसरात ‘सायन्स सिटी’ या प्रमुख प्रकल्पाचे उद्घाटन करण्यात आले.

विद्यापीठाच्या या कॅम्पसमध्ये प्रमुख शैक्षणिक-संशोधन विभाग, कार्यालये, सायन्स सिटी, ई.टी.एच.लॅबोरेटरी ऑफ आयन बीम फिजिक्स, ग्रंथालय यांसारखे महत्त्वाचे विभाग वा स्कूल्स आहेत. आज ई.टी.एच. झुरिकमध्ये सुमारे साडेसहा हजारच्या आसपास एवढा प्राध्यापक-संशोधकवर्ग आपले अध्यापन-संशोधनाचे कार्य करत आहे. तर जवळपास दहा हजार पदवीधर तर सहा हजारांहून अधिक पदव्युत्तर विद्यार्थी येथे त्यांचे शिक्षण पूर्ण करत आहेत.

अभ्यासक्रम – ई.टी.एच. झुरिक विद्यापीठातील सर्व पदवी अभ्यासक्रम हे पूर्णवेळ अभ्यासक्रम आहेत. पदवी अभ्यासक्रम जर्मन भाषेमध्ये असून पदव्युत्तर अभ्यासक्रम मात्र जर्मन व इंग्रजी या दोन्ही भाषांमध्ये उपलब्ध आहेत. जवळपास सर्व आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थी या विद्यापीठामध्ये पदव्युत्तर आणि पीएचडी अभ्यासक्रमांसाठी अर्ज करतात. आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थी विज्ञान आणि अभियांत्रिकी शाखेतील बहुतांश विषयांवर आपले लक्ष्य केंद्रित करतात.

विद्यापीठातील फिजिक्स, केमिस्ट्री, बायोलॉजी, इंजिनिअरिंग, गणित या प्रमुख विभागांमार्फत विद्यापीठातील विविध पदवी व पदव्युत्तर विभाग चालतात. विद्यापीठाचे मुख्य संशोधन मेडिसिन, डेटा, सस्टेनेबिलीटी, मॅन्युफॅक्चिरग टेक्नॉलॉजी, क्रिटीकल थिंकिंग इनिशिएटिव्ह या क्षेत्रांमध्ये चालते. सर्व विभागांमधून विद्यार्थ्यांना पदवी, पदव्युत्तर आणि पीएचडी वा संशोधन पातळीवरील अभ्यासक्रमांचे पर्याय विद्यापीठाने उपलब्ध करून दिले आहेत. विद्यापीठातील विविध अभ्यासक्रमांना प्रवेश मिळविण्यासाठी त्या त्या पदवी वा पदव्युत्तर स्तरासाठी आवश्यक असलेली प्रवेश परीक्षा उत्तीर्ण होणे विद्यार्थ्यांसाठी गरजेचे आहे.

सुविधा – ई.टी.एच. झुरिक विद्यापीठाने आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थ्यांसाठी शिष्यवृत्ती, शैक्षणिक शुल्क, निवास व भोजन सुविधा विविध निकषांद्वारे उपलब्ध करून दिलेल्या आहेत. विद्यापीठात प्रवेश घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना आíथक सहाय्य उपलब्ध करून दिले जाते. विद्यापीठाच्या संकेतस्थळावर यासाठी असलेली अर्जप्रक्रिया व इतर बाबींबद्दल माहिती देण्यात आलेली आहे. विद्यापीठाचे ग्रंथालय व सर्व प्रयोगशाळा अद्ययावत आहेत. आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थ्यांना हेल्थ इन्शुरन्स व वैद्यकीय सुविधा काही अटींवर विद्यापीठाकडून दिल्या जातात.

वैशिष्टय़ – ई.टी.एच. झुरिक विद्यापीठ हे विज्ञान व अभियांत्रिकीमधील शिक्षण आणि संशोधन यासाठी जगभर प्रसिद्ध आहे. या विद्यापीठाने आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील जागतिक दर्जाचे संशोधक व तंत्रज्ञ दिलेले आहेत. यामध्ये महान शास्त्रज्ञ अल्बर्ट आइनस्टाइन व विल्यम रॉन्टजेन यांचा समावेश आहे. आतापर्यंतच्या उपलब्ध सांख्यिकीनुसार, विद्यापीठातील एकूण ३२ माजी विद्यार्थी वा प्राध्यापक नोबेल पारितोषिक विजेते आणि एक टय़ुरिंग पुरस्कार विजेते आहेत.

संकेत स्थळ:  https://www.ethz.ch/en.html

ज्ञानसागर शिकागो विद्यापीठ, अमेरिका

article-on-chicago-school-of-america

1205   20-Mar-2019, Wed

विद्यापीठाची ओळख

यू शिकागो किंवा यू ऑफ सी या नावाने सर्वत्र परिचित असलेले आणि अमेरिकेतील इलिनॉय राज्यातील शिकागो या शहरात वसलेले ‘शिकागो विद्यापीठ’ हे क्यूएस वर्ल्ड युनिव्हर्सटिी रँकिंगनुसार जगातले नवव्या क्रमांकाचे विद्यापीठ आहे. तत्कालीन अमेरिकेतील प्रसिद्ध उद्योजक जॉन रॉकफेलर यांच्या पुढाकाराने या विद्यापीठाची स्थापना १८९० साली झाली.

शिकागो विद्यापीठातील अर्थशास्त्र व व्यवसाय शिक्षण विभाग हे जगातील नामांकित शैक्षणिक केंद्र आहेत. जागतिक अर्थकारणावर असलेल्या त्यांच्या प्रभावामुळे शिकागो हे जगातील सर्वात प्रतिष्ठित विद्यापीठांपकी एक आहे. शिकागो विद्यापीठ हे खासगी विद्यापीठ असून ना नफा ना तोटा या तत्त्वावर चालणारे संशोधन विद्यापीठ आहे. ’ let knowledge grow from more to more and so be human life enrichedहे या विद्यापीठाचे ब्रीदवाक्य आहे.

शिकागो विद्यापीठ एकूण २१७ एकरच्या कॅम्पसमध्ये पसरलेले आहे. विद्यापीठाच्या या कॅम्पसमध्ये विविध पदवी व पदव्युत्तर अभ्यासक्रम, पाच शैक्षणिक संशोधन विभाग आणि सात व्यावसायिक विभागांद्वारे चालतात. आज शिकागोमध्ये सुमारे तीन हजार प्राध्यापक-संशोधक आपले अध्यापन-संशोधनाचे कार्य करत आहेत. तर जवळपास पंधरा हजारांहून अधिक पदवी-पदव्युत्तर विद्यार्थी येथे त्यांचे शिक्षण पूर्ण करत आहेत.

अभ्यासक्रम

शिकागो विद्यापीठातील पूर्णवेळ पदवी अभ्यासक्रम चार वर्षांचे असून पदव्युत्तर अभ्यासक्रम वेगवेगळ्या कालावधीचे आहेत. विद्यापीठाने समाजशास्त्र, कायदा, अर्थशास्त्र, साहित्यिक टीका, धर्म विभागांसह इतर अनेक शैक्षणिक विषयांच्या विकासात प्रमुख भूमिका बजावली आहे. विद्यापीठामध्ये साहित्य, समाजशास्त्र, गणित, अभियांत्रिकी, कला आणि विज्ञान विभागही आहेत. मात्र शिकागो विद्यापीठ आपल्या व्यावसायिक स्कूल्ससाठी प्रसिद्ध आहे. त्यामुळे अधिक विद्यार्थी या विषयांवर आपले लक्ष केंद्रित करतात.

प्रमुख पाच विभागांमध्ये जीवशास्त्र, समाजशास्त्र, भौतिकशास्त्र, मॉलिक्युलर इंजिनीअिरग आणि मानववंशशास्त्र या विभागांचा तर व्यावसायिक विभागांमध्ये प्रिझ्झर स्कूल ऑफ मेडिसिन, जगप्रसिद्ध असे बूथ स्कूल ऑफ बिझिनेस, लॉ स्कूल, स्कूल ऑफ सोशल सíव्हस अ‍ॅडमिनिस्ट्रेशन, ग्रॅहम स्कूल ऑफ कंटिन्युइंग लिबरल अ‍ॅण्ड प्रोफेशनल स्टडीज, हॅरिस स्कूल ऑफ पब्लिक पॉलिसी स्टडीज इत्यादी स्कूल्सचा समावेश आहे.

विद्यापीठातील या सर्व स्कूल्सच्या अंतर्गत सर्व पदवी, पदव्युत्तर व संशोधन विभाग चालतात. शिकागोमधील या स्कूल्सच्या माध्यमातून, विद्यापीठ ५१ मेजर्स आणि ३३ मायनर्स म्हणजेच पदवी अभ्यासक्रम, पदव्युत्तर अभ्यासक्रम आणि व्यावसायिक अभ्यासक्रम चालवते. या सर्व विभागांमधून विद्यार्थ्यांना पदवी, पदव्युत्तर आणि पीएचडी वा संशोधन पातळीवरील शेकडो अभ्यासक्रमांचे सर्टििफकेट, ऑनलाइन व ऑफलाइन पर्याय विद्यापीठाने उपलब्ध करून दिले आहेत.

विद्यापीठामार्फत चालणाऱ्या या सर्व अभ्यासक्रमांना त्या त्या कार्यक्षेत्रातील विविध संस्थांची मान्यता मिळालेली आहे. विद्यापीठातील ऑफलाइन अभ्यासक्रम हे फॉल आणि िस्प्रग या दोन सत्रांमध्ये चालतात तर ऑनलाइन अभ्यासक्रम वर्षभर उपलब्ध असतात. विद्यापीठातील विविध अभ्यासक्रमांना प्रवेश मिळविण्यासाठी त्या त्या पदवी वा पदव्युत्तर स्तरासाठी आवश्यक असलेली प्रवेश परीक्षा उत्तीर्ण होणे गरजेचे आहे.

विद्यापीठामध्ये बायोइंजिनीअिरग, कॉम्प्युटर सायन्स, अर्थशास्त्र, इतिहास, भाषाशास्त्र, तर्कशास्त्र, राज्यशास्त्र, भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, जीवशास्त्र, गणित, संगीत, इंग्रजी, मानसशास्त्र इत्यादी विषयांपासून ते युरोपियन सायन्स, अ‍ॅटमॉसफिअरिक अ‍ॅण्ड प्लॅनेटरी सायन्स, जेनेटिक्स, सर्जरी, बायोइंजिनीअरिंग, न्युरोलॉजी, न्युरोबायोलॉजी इत्यादी हजारो विषय उपलब्ध आहेत.

सुविधा

शिकागो विद्यापीठातील शिक्षण जरी अतिशय महाग असले तरी विद्यापीठाने आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थ्यांसाठी शिष्यवृत्ती, शैक्षणिक शुल्क, शैक्षणिक कर्ज, निवास व भोजन आदी सुविधा पात्रतेच्या निकषांनुसार दिलेल्या आहेत. प्रवेश घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांपकी बहुतांश विद्यार्थ्यांना विद्यापीठाकडून शिष्यवृत्ती दिली जाते.

तसेच, विद्यार्थ्यांच्या आवश्यकतेनुसार विद्यापीठाच्या आवारात विवाहित व अविवाहित विद्यार्थ्यांना निवासाची सुविधा बहाल करण्यात येते. विद्यापीठाच्या संकेतस्थळावर यासाठी असलेली अर्जप्रक्रिया व इतर बाबींबद्दल माहिती देण्यात आलेली आहे.

वैशिष्टय़

शिकागोच्या भौतिकशास्त्र विभाग आणि मेट लॅबने दुसऱ्या विश्वयुद्धाच्या मॅनहॅटन प्रकल्प प्रयत्नांचा मुख्य भाग असलेल्या व जगातील पहिली अणुविभाजन क्रिया  (शिकागो पाइल -१) विकसित करण्यात मदत केली. विद्यापीठाच्या संशोधन प्रयत्नांमध्ये फेर्मी नॅशनल एक्सलेटर प्रयोगशाळा (fermi national accelerator laboratory) आणि आरगॉन नॅशनल लॅबोरेटरी (argonne national laboratory) तसेच मरिन बायोलॉजिकल प्रयोगशाळेचे व्यवस्थापन इत्यादी गोष्टींचा समावेश आहे. विद्यापीठाचे स्वत:चे स्वतंत्र प्रकाशनगृह आहे.

शिकागो युनिव्हर्सटिी प्रेस हे अमेरिकेतील सर्वात मोठे विद्यापीठ प्रकाशनगृह आहे. २०२१पर्यंत अमेरिकेचे पूर्व अध्यक्ष बराक ओबामा यांच्या नावे असलेल्या बराक ओबामा अध्यापन केंद्र विद्यापीठात सुरू होईल.

शिकागोच्या माजी विद्यार्थ्यांमध्ये अनेक दिग्गजांचा समावेश आहे. यामध्ये, जगविख्यात अर्थतज्ज्ञ फ्रीडमन, मायक्रोसॉफ्टचे सीईओ सत्य नडेला, ओरॅकलचे संस्थापक-संचालक लॅरी एलिसन व उद्योगजगतातील अनेक नामवंतांचा समावेश आहे. भारतीय रिझव्‍‌र्ह बँकेचे माजी गव्हर्नर रघुराम राजन आणि अमेरिकेचे माजी अध्यक्ष बराक ओबामांनी काही काळ शिकागो विद्यापीठात अध्यापन केले होते.

ऑक्टोबर २०१८ पर्यंतच्या सांख्यिकीनुसार, आतापर्यंतचे एकूण ९८ नोबेल पारितोषिक विजेते आणि चार टय़ुरिंग पुरस्कार विजेते या विद्यापीठाशी विद्यार्थी वा प्राध्यापक म्हणून संलग्न होते. म्हणजेच ते विद्यापीठात विद्यार्थी वा प्राध्यापक होते/आहेत.

संकेतस्थळ :

http://www.uchicago.edu/

विद्यापीठ विश्व : व्यवसाय आणि शिक्षण

university-world-nanyang-technological-university-singapore

1210   19-Mar-2019, Tue

नानयांग टेक्नॉलॉजीकल युनिव्हर्सिटि, सिंगापूर

विद्यापीठाची ओळख

क्यूएस वर्ल्ड युनिव्हर्सिटी रँकिंगनुसार २०१९सालच्या नानयांग टेक्नॉलॉजीकल युनिव्हर्सिटि हे जगातले बाराव्या क्रमांकाचे तर आशिया खंडातील तिसऱ्या क्रमांकाचे विद्यापीठ ठरले आहे. नानयांग टेक्नॉलॉजीकल युनिव्हर्सिटि या विद्यापीठाची स्थापना १९८१ साली करण्यात आली. तत्कालीन संस्थेचे नाव नानयांग टेक्नॉलॉजीकल इन्स्टिटय़ूट असे होते. १९९१ साली हे नाव बदलून नानयांग टेक्नॉलॉजीकल युनिव्हर्सिटि असे करण्यात आले.

नानयांग टेक्नॉलॉजीकल युनिव्हर्सिटि एनटीयू या नावाने सर्वत्र ओळखले जाते. एनटीयू हे विद्यापीठ सिंगापूरमधील दुसरे स्वायत्त संशोधन विद्यापीठ आहे. जागतिक स्तरावर विज्ञान-तंत्रज्ञान क्षेत्रामध्ये अद्ययावत संशोधन करणाऱ्या प्रमुख विद्यापीठांपैकी एक महत्त्वाचे विद्यापीठ आहे. विद्यापीठात विज्ञान, वैद्यकीय, कायदा, कला आणि सामाजिक विज्ञान, अभियांत्रिकी, व्यवसाय इत्यादी सर्वच विद्याशाखांमधील प्रमुख विषयांतील पदवी आणि पदव्युत्तर पदवी स्तरावरील विविध अभ्यासक्रमांचे अध्ययन-अध्यापन-संशोधन केले जाते.

सिंगापूरच्या ज्युरोंग वेस्ट या निवासी परिसराजवळ एनटीयू विद्यापीठाचा मुख्य कॅम्पस-युनान गार्डन कॅम्पस एकूण दोनशे हेक्टर क्षेत्रफळामध्ये साकारला गेलेला आहे. तसेच शहरात नोव्हेना आणि वन नॉर्थ या ठिकाणी विद्यापीठाचे इतर दोन कॅम्पस आहेत. या सर्व कॅम्पसमध्ये विद्यापीठाचे सर्व प्रमुख शैक्षणिक-संशोधन विभाग व महाविद्यालये आहेत.

एनटीयूमध्ये सध्या जवळपास दोन हजार तज्ज्ञ प्राध्यापक-संशोधक आपले अध्यापन-संशोधनाचे कार्य करत आहेत. तर तेहतीस हजार पदवीधर आणि पदव्युत्तर विद्यार्थी येथे त्यांचे शिक्षण व संशोधन पूर्ण करत आहेत. विद्यापीठाच्या कॅम्पसमध्ये विविध पदवी व पदव्युत्तर अभ्यासक्रम एकूण आठ शैक्षणिक-संशोधन विभागांद्वारे आणि महाविद्यालयांच्या माध्यमातून चालवले जातात.

अभ्यासक्रम

एनटीयू विद्यापीठातील पदवी अभ्यासक्रम हे पूर्णवेळ अभ्यासक्रम आहेत. हे अभ्यासक्रम तीन ते चार वर्षांचे असून पदव्युत्तर अभ्यासक्रम वेगवेगळ्या कालावधीचे आहेत. पदवी अभ्यासक्रमासाठी विद्यार्थी व्यवसाय-व्यवस्थापन, विज्ञान, वैद्यकीय आणि अभियांत्रिकी शाखेतील बहुतांश विषयांवर आपले लक्ष केंद्रित करतात. एनटीयूच्या तीन कॅम्पसमध्ये एकूण आठ स्कूल्स आणि कॉलेजेस आहेत.

विद्यापीठातील नानयांग बिझनेस स्कूल, कॉलेज ऑफ इंजिनीअिरग, कॉलेज ऑफ ह्युमॅनिटीज, आर्ट्स अ‍ॅण्ड सोशल सायन्सेस, कॉलेज ऑफ प्रोफेशनल अ‍ॅण्ड कंटीन्युइंग एज्युकेशन, ली काँग चियान स्कूल ऑफ मेडिसिन, कॉलेज ऑफ सायन्सेस, नॅशनल इन्स्टिटय़ूट ऑफ एज्युकेशन आणि राजारत्नम स्कूल ऑफ इंटरनॅशनल स्टडीज या विभागांमार्फत विद्यापीठातील सर्व पदवी व पदव्युत्तर विभाग चालतात.

या सर्व विभागांमधून विद्यार्थ्यांना पदवी, पदव्युत्तर आणि पीएच.डी. वा संशोधन पातळीवरील शेकडो अभ्यासक्रमांचे सर्टिफिकेट, ऑनलाइन व ऑफलाइन पर्याय विद्यापीठाने उपलब्ध करून दिले आहेत. विद्यापीठातील विविध अभ्यासक्रमांना प्रवेश मिळविण्यासाठी त्या त्या पदवी वा पदव्युत्तर स्तरासाठी आवश्यक असलेली प्रवेश परीक्षा उत्तीर्ण होणे विद्यार्थ्यांसाठी गरजेचे आहे.

सुविधा

एनटीयू विद्यापीठाने आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थ्यांसाठी विद्यापीठाच्या कॅम्पसमध्येच वसतिगृहांची सोय उपलब्ध करून दिलेली आहे. विद्यापीठाकडे एकूण चोवीस हॉल्स ऑफ रेसिडेन्सेस आहेत. त्या माध्यमातून एकूण चौदा हजारांहूनही अधिक विद्यार्थ्यांसाठी निवासस्थानांची सुविधा उपलब्ध केलेली आहे. प्रत्येक हॉलसाठी उपलब्ध असलेल्या सुविधा या पंचतारांकित दर्जाच्या आहेत.

तसेच, शहराच्या इतर भागांतून विद्यापीठाच्या कॅम्पसमध्ये येणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी मोफत बसची सोयही करण्यात आलेली आहे. विद्यापीठात प्रवेश घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना शिष्यवृत्ती व पाठय़वृत्तीच्या माध्यमातून आर्थिक साहाय्य उपलब्ध करून दिले जाते. विद्यापीठाच्या संकेतस्थळावर यासाठी असलेली अर्जप्रक्रिया व इतर बाबींबद्दल माहिती देण्यात आलेली आहे. विद्यापीठाचे ग्रंथालय व सर्व प्रयोगशाळा अद्ययावत आहेत. आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थ्यांना हेल्थ इन्शुरन्स व इतर वैद्यकीय सुविधा विद्यापीठाकडून दिल्या जातात.

वैशिष्टय़

सिंगापूरमधील अनेक ख्यातनाम राजकारणी व उद्योजक हे एनटीयू विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी आहेत. विद्यापीठाने आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील अनेक तंत्रज्ञ व प्राध्यापक तयार केलेले आहेत. एनटीयूमध्ये अध्यापन करणारे अनेक प्राध्यापक हे त्यांच्या क्षेत्रातील जागतिक नेतृत्व म्हणून पुढे येत आहेत. विद्यापीठाचे नानयांग बिझनेस स्कूल हे आशियातील एक महत्त्वाचे आणि अग्रगण्य बी-स्कूल म्हणून नावारूपास येत आहे. विद्यापीठाच्या परिसरातच अर्थ ऑब्झव्‍‌र्हेटरी स्थित आहे.

संकेतस्थळ  https://www.ntu.edu.sg/

येल विद्यापीठ

yale-university-usa

7260   09-Apr-2019, Tue

विद्यापीठाची ओळख

येल युनिव्हर्सिटी किंवा येल या नावाने सर्वत्र परिचित असलेले विद्यापीठ अमेरिकेतील कनेटीकट या राज्यामधील प्रमुख विद्यापीठ आहे. न्यू हेवनमध्ये स्थित असलेले हे जागतिक दर्जाचे विद्यापीठ आयव्ही लीग विद्यापीठांपैकी एक आहे.

येल विद्यापीठ क्यूएस वर्ल्ड युनिव्हर्सिटी रँकिंगनुसार जगातले पंधराव्या क्रमांकाचे विद्यापीठ आहे. प्रिन्स्टनसारखीच या विद्यापीठाची स्थापना अमेरिकन क्रांतीच्याही अगोदर इसवी सन १७०१ साली झालेली आहे. येल विद्यापीठ हे अमेरिकेतील तिसऱ्या क्रमांकाचे जुने विद्यापीठ आहे. येल विद्यापीठ हे खासगी संशोधन विद्यापीठ आहे. ‘राइट अ‍ॅण्ड ट्रथ’ हे या विद्यापीठाचे ब्रीदवाक्य आहे.

येल विद्यापीठ एकूण एक हजार एकरच्या कॅम्पसमध्ये पसरलेले आहे. येलचा मध्यवर्ती कॅम्पस हा डाऊनटाऊन न्यू हेवनमध्ये जवळपास दोनशे साठ एकरांच्या परिसरामध्ये विस्तारलेला आहे. विद्यापीठाचे सर्व प्रशासन ‘येल कॉर्पोरेशन’ या नियामक मंडळातर्फे चालवले जाते. आज येलमध्ये चार हजारपेक्षाही अधिक प्राध्यापक-संशोधक आपले अध्यापन-संशोधनाचे कार्य करत आहेत. तर जवळपास बारा हजारांहून अधिक पदवी व पदव्युत्तर विद्यार्थी येथे त्यांचे शिक्षण पूर्ण करत आहेत.

अभ्यासक्रम

येल विद्यापीठातील पूर्णवेळ पदवी अभ्यासक्रम चार वर्षांचे असून पदव्युत्तर अभ्यासक्रम वेगवेगळ्या कालावधींचे आहेत. विद्यापीठामध्ये एकूण चौदा प्रमुख विभाग (स्कूल्स) कार्यरत आहेत. यामध्ये येल कॉलेज, स्कूल ऑफ मेडिसिन, डिव्हीनिटी स्कूल, लॉ स्कूल, आर्ट्स अ‍ॅण्ड सायन्सेस, शेफिल्ड सायंटिफिक स्कूल, फाइन आर्ट्स, म्युझिक, फॉरेस्ट्री अ‍ॅण्ड एन्व्हायर्नमेंटल सायन्सेस, पब्लिक हेल्थ, आर्किटेक्चर, नìसग, नाटय़ आणि व्यवस्थापन इत्यादी प्रमुख स्कूल्सचा समावेश आहे. विद्यापीठातील या स्कूल्सच्या अंतर्गत सर्व पदवी, पदव्युत्तर व संशोधन विभाग चालतात. येलमधील या स्कूल्सच्या माध्यमातून, विद्यापीठ सर्व मेजर्स आणि मायनर्स म्हणजेच पदवी अभ्यासक्रम, पदव्युत्तर अभ्यासक्रम आणि व्यावसायिक अभ्यासक्रम चालवते.

या सर्व विभागांमधून विद्यार्थ्यांना पदवी, पदव्युत्तर आणि पीएचडी वा संशोधन पातळीवरील शेकडो अभ्यासक्रमांचे सर्टिफिकेट, ऑनलाइन व ऑफलाइन पर्याय विद्यापीठाने उपलब्ध करून दिले आहेत. विद्यापीठामार्फत चालणाऱ्या या सर्व अभ्यासक्रमांना त्या त्या क्षेत्रातील विविध संस्थांची मान्यता मिळालेली आहे. विद्यापीठातील ऑफलाइन अभ्यासक्रम हे फॉल आणि स्प्रिंग या दोन सत्रांमध्ये चालतात तर ऑनलाइन अभ्यासक्रम वर्षभर उपलब्ध असतात. विद्यापीठातील विविध अभ्यासक्रमांना प्रवेश मिळविण्यासाठी त्या त्या पदवी वा पदव्युत्तर स्तरासाठी आवश्यक असलेली प्रवेश परीक्षा उत्तीर्ण होणे विद्यार्थ्यांसाठी गरजेचे आहे.

सुविधा

येल विद्यापीठातील शिक्षण जरी अतिशय महाग असले तरी विद्यापीठाने आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थ्यांसाठी शिष्यवृत्ती, शैक्षणिक शुल्क, शैक्षणिक कर्ज, निवास व भोजन आदी सुविधा पात्रतेच्या निकषांनुसार दिलेल्या आहेत. प्रवेश घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांपैकी बहुतांश विद्यार्थ्यांना विद्यापीठाकडून शिष्यवृत्ती दिली जाते. तसेच, विद्यार्थ्यांच्या आवश्यकतेनुसार विद्यापीठाच्या आवारात विवाहित व अविवाहित विद्यार्थ्यांना निवासाची सुविधा दिली जाते. विद्यापीठाच्या संकेतस्थळावर यासाठी असलेली अर्जप्रक्रिया व इतर बाबींबद्दल माहिती देण्यात आलेली आहे.

येल एक महत्त्वाची आयव्ही लीग संस्था असल्याने पदवीच्या चार वर्षांच्या कालावधीदरम्यान सर्व पदवीधर विद्यार्थ्यांना त्यांच्या निवासाच्या सोयीची हमी विद्यापीठाकडून दिली जाते. विद्यापीठाशी संलग्न काही निवासी महाविद्यालये असून ती विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक वातावरणाबरोबरच उत्कृष्ट सामाजिक व सांस्कृतिक वातावरण प्रदान करतात.

वैशिष्टय़

येलच्या माजी विद्यार्थ्यांमध्ये अनेक दिग्गजांचा समावेश आहे. यामध्ये, अमेरिकेच्या बिल क्लिंटन, जॉर्ज बुश (सिनिअर व ज्युनिअर दोघेही ) विल्यम हॉवर्ड टफ्ट, गेराल्ड फोर्ड या पाच माजी राष्ट्राध्यक्षांचा समावेश आहे. याशिवाय, हिलरी क्लिंटन, मॉर्गन स्टॅनले,

बोइंगचे संस्थापक विल्यम बोइंग, नोबेल विजेते पॉल क्रुगमन यांसारखे नामवंत या विद्यापीठामध्ये कधीकाळी शिक्षण घेत होते. ऑक्टोबर २०१८ पर्यंतच्या सांख्यिकीनुसार, आतापर्यंतचे एकूण ६१ नोबेल पारितोषिक विजेते, पाच फिल्ड मेडॅलिस्ट्स, अमेरिकेतील सर्वोच्च न्यायालयाचे १९ सरन्यायाधीश आणि तीन टय़ुिरग पुरस्कार विजेते या विद्यापीठाचे विद्यार्थी वा प्राध्यापक होते/आहेत.

संकेतस्थळ

https://www.yale.edu/

विद्यापीठ विश्व : संशोधनातील शैक्षणिक गुंतवणूक

national-university-of-singapore

1365   16-Mar-2019, Sat

नॅशनल युनिव्हर्सिटी ऑफ सिंगापूर

विद्यापीठाची ओळख

नॅशनल युनिव्हर्सिटी ऑफ सिंगापूर हे २०१९ सालच्या क्यूएस वर्ल्ड युनिव्हर्सिटी रँकिंगनुसार जगातले अकराव्या क्रमांकाचे, तर आशिया खंडातील प्रथम क्रमांकाचे विद्यापीठ आहे.

सिंगापूरमधील इतर दोन प्रमुख विद्यापीठ – नानयांग विद्यापीठ आणि सिंगापूर विद्यापीठ यांना एकत्र करून ‘नॅशनल युनिव्हर्सिटी ऑफ सिंगापूर’ची स्थापना १९८० साली करण्यात आली. एनएसयू या नावाने ओळखले जाणारे हे विद्यापीठ सिंगापूरमधील स्वायत्त संशोधन विद्यापीठ असून आशिया खंडातील एक प्रमुख संशोधन विद्यापीठ आहे.

विद्यापीठात विज्ञान, औषध आणि दंतचिकित्सा, आरेखन आणि पर्यावरण, कायदा, कला आणि सामाजिक विज्ञान, अभियांत्रिकी, व्यवसाय, संगणक आणि संगीत या विषयांतील पदवी आणि पदव्युत्तर पदवी स्तरावरील विविध अभ्यासक्रमांचे अध्ययन-संशोधन केले जाते. १९०५ मध्ये किंग एडवर्ड (सातवे) यांनी कॉलेज ऑफ मेडिसीन म्हणून ज्या वैद्यकीय महाविद्यालयाची स्थापना केली होती त्याला एनयूएसमध्ये समाविष्ट करण्यात आले आहे, म्हणूनच वैद्यकीय अभ्यासक्रम विचारात घेतल्यास एनएसयू ही सिंगापूरमधील सर्वात जुनी उच्च शिक्षण संस्था आहे.

सिंगापूरच्या दक्षिण-पश्चिमेला असलेल्या केंट रिज परिसराजवळ एनयूएस विद्यापीठाचा मुख्य कॅम्पस आहे. तसेच शहरात इतर ठिकाणी विद्यापीठाचे प्रमुख शैक्षणिक-संशोधन विभाग, महाविद्यालये आणि शैक्षणिक रुग्णालये इत्यादी गोष्टी पसरलेल्या आहेत.

सध्या एनएसयूमध्ये अडीच हजारपेक्षाही अधिक तज्ज्ञ प्राध्यापक-संशोधक आपले अध्यापन-संशोधनाचे कार्य करत आहेत, तर शंभर देशांतील जवळपास छत्तीस हजार पदवीधर आणि पदव्युत्तर विद्यार्थी येथे त्यांचे शिक्षण व संशोधन पूर्ण करत आहेत. विद्यापीठाच्या कॅम्पसमध्ये विविध पदवी व पदव्युत्तर अभ्यासक्रम सतरा शैक्षणिक-संशोधन विभागांद्वारे चालतात.

अभ्यासक्रम

एनएसयू विद्यापीठातील पदवी अभ्यासक्रम हे पूर्णवेळ अभ्यासक्रम आहेत. हे अभ्यासक्रम तीन ते चार वर्षांचे असून पदव्युत्तर अभ्यासक्रम वेगवेगळ्या कालावधीचे आहेत.

पदवी अभ्यासक्रमासाठी विद्यार्थी कला, विज्ञान, वैद्यकीय आणि अभियांत्रिकी शाखेतील बहुतांश विषयांवर आपले लक्ष केंद्रित करतात. विद्यापीठ सर्व अभ्यासक्रम चालवण्यासाठी सेमिस्टर पद्धतीचे पालन करते. ब्रिटिश आणि अमेरिकन शैक्षणिक वातावरणाचा एक सुरेख मेळ विद्यापीठाच्या एकंदरीत शैक्षणिक वातावरणात पाहायला मिळतो. एनएसयूच्या तीन कॅम्पसमध्ये एकूण सतरा शैक्षणिक विभाग म्हणजे स्कूल्स आहेत.

विद्यापीठातील कला आणि समाजशास्त्रे, व्यवसाय, संगणक, दंतवैद्यक, अभियांत्रिकी, कायदा अभ्यासक्रम, संगीत, सामाजिक आरोग्य, सामाजिक धोरणे, शास्त्रे, वैद्यकशास्त्र, डिझाइन अ‍ॅण्ड एन्व्हायर्नमेंट, इंटिग्रेटिव्ह सायन्सेस अ‍ॅण्ड इंजिनीअिरग, युनिव्हर्सिटी स्कॉलर्स प्रोग्राम, येल-एनयूएस कॉलेज या सतरा प्रमुख विभागांमार्फत विद्यापीठातील सर्व पदवी व पदव्युत्तर विभाग चालतात. या सर्व विभागांमधून विद्यार्थ्यांना पदवी, पदव्युत्तर आणि पीएचडी वा संशोधन पातळीवरील शेकडो अभ्यासक्रमांचे सर्टििफकेट, ऑनलाइन व ऑफलाइन पर्याय विद्यापीठाने उपलब्ध करून दिले आहेत.

विद्यापीठातील विविध अभ्यासक्रमांना प्रवेश मिळविण्यासाठी त्या-त्या पदवी वा पदव्युत्तर स्तरासाठी आवश्यक असलेली प्रवेश परीक्षा उत्तीर्ण होणे विद्यार्थ्यांसाठी गरजेचे आहे.

सुविधा

एनएसयू विद्यापीठाने आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थ्यांसाठी विद्यापीठाच्या कॅम्पसमध्येच वसतिगृहांची सोय उपलब्ध करून दिलेली आहे. याशिवाय वसतिगृह आणि हॉल्स ऑफ रेसिडेन्सेस यांदरम्यान विद्यार्थ्यांसाठी सहा हजारांहूनही अधिक निवासस्थानांची सुविधा उपलब्ध केलेली आहे. तसेच शहराच्या इतर भागांतून विद्यापीठाच्या कॅम्पसमध्ये येणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी मोफत बसची सोयही करण्यात आलेली आहे.

विद्यापीठात प्रवेश घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना शिष्यवृत्ती व पाठय़वृत्तीच्या माध्यमातून आर्थिक साहाय्य उपलब्ध करून दिले जाते. विद्यापीठाच्या संकेतस्थळावर यासाठी असलेली अर्जप्रक्रिया व इतर बाबींबद्दल माहिती देण्यात आलेली आहे. विद्यापीठाचे ग्रंथालय व सर्व प्रयोगशाळा अद्ययावत आहेत. आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थ्यांना हेल्थ इन्शुरन्स व इतर वैद्यकीय सुविधा विद्यापीठाकडून दिल्या जातात.

वैशिष्टय़

सिंगापूरचे आजवरचे चार पंतप्रधान व दोन राष्ट्रपती हे एनएसयू विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी आहेत. विद्यापीठाने आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील अनेक उद्योजक आणि शास्त्रज्ञ निर्माण केले आहेत.

संशोधनासाठी हे विद्यापीठ जागतिक पातळीवर नावाजले गेले आहे. विद्यापीठाकडून संशोधन क्षेत्रावर प्रचंड गुंतवणूक केली जाते. एनयूएसमधील प्रमुख संशोधन हे जैववैद्यकीय, जीवशास्त्र, भौतिकशास्त्र, अभियांत्रिकी, नॅनोसायन्स, नॅनो टेक्नॉलॉजी, इन्फोकम्युनिकेशन, इन्फोटेक्नॉलॉजी आणि संरक्षण या क्षेत्रांतील संशोधन आहे.

संकेतस्थळ  http://nus.edu.sg/

विद्येची श्रीमंती हार्वर्ड विद्यापीठ, अमेरिका

hrd-for-mpsc mains-exam 2019-harvard-university

8431   20-Jan-2019, Sun

विद्यापीठाची ओळख

अमेरिकेतील मॅसॅच्युसेट्स राज्यातील केम्ब्रिज या शहरात वसलेले हार्वर्ड विद्यापीठ हे क्यूएस वर्ल्ड युनिव्हर्सटिी रँकिंगनुसार जगातले तिसऱ्या क्रमांकाचे विद्यापीठ आहे. संस्थापक जॉन हार्वर्ड यांच्या स्मरणार्थ विद्यापीठाला त्यांचे नाव देण्यात आले. या विद्यापीठाची स्थापना १६३६ साली झाली असून अमेरिकेतील ते सर्वात जुने शैक्षणिक केंद्र आहे. शिवाय स्थापनेपासूनचा विद्यापीठाचा इतिहास, समाजातील विविध घटकांवर असलेला त्याचा प्रभाव आणि संपत्ती या गोष्टींमुळे हार्वर्ड हे जगातील सर्वात प्रतिष्ठित आणि श्रीमंत विद्यापीठांपकी एक आहे. ‘व्हेरिटास’ म्हणजे सत्य हे हार्वर्ड विद्यापीठाचे ब्रीदवाक्य आहे.

हार्वर्ड विद्यापीठ एकूण २०९ एकरच्या कॅम्पसमध्ये पसरलेले आहे. यामध्ये विद्यापीठाच्या प्रमुख दहा कार्यालयीन वास्तू, रेडक्लिफ इन्स्टिटय़ूट फॉर अ‍ॅडव्हान्स्ड स्टडी, दोन नाटय़गृहे आणि पाच संग्रहालये इत्यादी वास्तूंचा समावेश आहे. याशिवाय या परिसरात विद्यापीठाचे भलेथोरले ग्रंथालय आहे. वीस दशलक्ष पुस्तके, १,८०,००० सिरियल टायटल्स, अंदाजे ४०० दशलक्ष हस्तलिखिते आणि दहा दशलक्ष फोटो इत्यादी स्रोतांनी सुसज्ज असलेले हे जगातील सर्वात मोठे शैक्षणिक वाचनालय आहे. ग्रंथालयातील या अपर सामुग्रीची देखभाल घेण्यासाठी एकूण आठशे कर्मचाऱ्यांचा समूह स्वतंत्र सत्तर ग्रंथालयांतून कार्यरत आहे.

विद्यापीठाच्या या कॅम्पसमध्ये बारा प्रमुख शैक्षणिक-संशोधन विभाग आणि रेडक्लिफ इन्स्टिटय़ूट फॉर अ‍ॅडव्हान्स्ड स्टडीसारखे प्रगत शैक्षणिक केंद्र व त्यासारखेच इतर अजून दोन विभाग असे एकूण पंधरा महत्त्वाचे विभाग वा स्कूल्स आहेत. आज हार्वर्डमध्ये सुमारे साडेचार हजारपेक्षाही अधिक प्राध्यापक-संशोधक आपले अध्यापन-संशोधनाचे कार्य करत असून जवळपास सात हजार पदवीधर तर पंधरा हजारांहून अधिक पदव्युत्तर विद्यार्थी येथे त्यांचे शिक्षण पूर्ण करत आहेत. जागतिक बुद्धिमत्तेची स्पर्धा करू शकणारे कुशाग्र मेंदूच फक्त हार्वर्डमध्ये प्रवेश मिळवू शकतात, हे गेली कित्येक वर्षे एखाद्या सूत्राप्रमाणे सिद्ध होत आले आहे.

सुविधा

हार्वर्ड विद्यापीठातील शिक्षण जरी अतिशय महाग असले तरी विद्यापीठाने आंतरराष्ट्रीय विद्यार्थ्यांसाठी शिष्यवृत्ती, शैक्षणिक शुल्क, शैक्षणिक कर्ज, निवास व भोजन आदी सुविधा पात्रतेच्या निकषांनुसार दिलेल्या आहेत. विद्यापीठाच्या सांख्यिकीनुसार प्रवेश घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांपकी जवळपास साठ टक्के विद्यार्थ्यांना विद्यापीठाकडून शिष्यवृत्ती दिली जाते, तर जवळपास वीस टक्के विद्यार्थ्यांना त्यांचे शैक्षणिक शुल्क भरण्याची गरजच पडत नाही इतके आíथक साहाय्य विद्यापीठाकडून उपलब्ध करून दिले जाते. तसेच, विद्यार्थ्यांच्या आवश्यकतेनुसार विद्यापीठाच्या आवारात विवाहित व अविवाहित विद्यार्थ्यांना निवासाची सुविधा बहाल करण्यात येते. विद्यापीठाच्या संकेतस्थळावर यासाठी असलेली अर्जप्रक्रिया व इतर बाबींबद्दल माहिती देण्यात आलेली आहे.

वैशिष्टय़े

हार्वर्डच्या माजी विद्यार्थ्यांमध्ये आठ अमेरिकी अध्यक्षांचा समावेश आहे. जगभरातल्या तीसहून अनेक देशांचे प्रमुख हे या विद्यापीठाचे एकेकाळी विद्यार्थी राहिलेले आहेत. फेसबुक व मायक्रोसॉफ्टसारख्या कंपन्यांचे संस्थापक या विद्यापीठातील काही काळाकरिता विद्यार्थी होते. ऑक्टोबर २०१८ पर्यंतच्या सांख्यिकीनुसार, आतापर्यंतचे एकूण १५८ नोबेल पारितोषिक विजेते आणि चौदा टय़ुिरग पुरस्कार विजेते या विद्यापीठाचे विद्यार्थी वा प्राध्यापक होते/आहेत. याशिवाय २४२ मार्शल स्कॉलर्स, ३५९ रोड्स स्कॉलर्स, ४८ पुलित्झर पुरस्कार विजेते आणि सध्या हयात असलेले ६२ अरबपती हार्वर्डशी संलग्न आहेत.

संकेतस्थळ : https://www.harvard.edu/

अभ्यासक्रम

हार्वर्ड विद्यापीठातील पूर्णवेळ पदवी अभ्यासक्रम चार वर्षांचे असून पदव्युत्तर अभ्यासक्रम वेगवेगळ्या कालावधींचे आहेत. पदवी अभ्यासक्रमासाठी विद्यार्थी विज्ञान व कला शाखेतील बहुतांश विषयांवर आपले लक्ष केंद्रित करतात. विद्यापीठातील हार्वर्ड बिझिनेस स्कूल, हार्वर्ड कॉलेज, हार्वर्ड डिव्हिजन ऑफ कंटिन्युइंग एज्युकेशन, हार्वर्ड स्कूल ऑफ डेंटल मेडिसिन, हार्वर्ड डिव्हिनिटी स्कूल, हार्वर्ड फॅकल्टी ऑफ आर्ट्स अ‍ॅण्ड सायन्सेस, हार्वर्ड स्कूल ऑफ डिझाइन, हार्वर्ड स्कूल ऑफ एज्युकेशन, लॉ स्कूल, केनेडी स्कूल, स्कूल ऑफ मेडिसिन, स्कूल ऑफ इंजिनीअिरग, रेडक्लिफ इन्स्टिटय़ूट या आणि इतर अशा मिळून एकूण पंधरा स्कूल्सच्या अंतर्गत सर्व पदवी, पदव्युत्तर व संशोधन विभाग चालतात. हार्वर्डमधील या स्कूल्सच्या माध्यमातून, विद्यापीठ ४६ मेजर्स म्हणजेच पदवी अभ्यासक्रम, १३४ पदव्युत्तर अभ्यासक्रम, ३२ व्यावसायिक अभ्यासक्रम चालवते. या सर्व विभागांमधून विद्यार्थ्यांना पदवी, पदव्युत्तर आणि पीएचडी वा संशोधन पातळीवरील शेकडो अभ्यासक्रमांचे सर्टिफिकेट, ऑनलाइन व ऑफलाइन पर्याय विद्यापीठाने उपलब्ध करून दिले आहेत. विद्यापीठामार्फत चालणाऱ्या या सर्व अभ्यासक्रमांना ‘न्यू इंग्लंड असोसिएशन ऑफ स्कूल्स अँड कॉलेजेस’ या संस्थेची १९२९पासून मान्यता मिळालेली आहे. विद्यापीठातील ऑफलाइन अभ्यासक्रम हे फॉल आणि स्प्रिंग या दोन सत्रांमध्ये चालतात तर ऑनलाइन अभ्यासक्रम वर्षभर उपलब्ध असतात. विद्यापीठातील विविध अभ्यासक्रमांना प्रवेश मिळविण्यासाठी त्या त्या पदवी वा पदव्युत्तर स्तरासाठी आवश्यक असलेली प्रवेश परीक्षा उत्तीर्ण होणे विद्यार्थ्यांसाठी गरजेचे आहे. विद्यापीठामध्ये बायोइंजिनीअिरग, कॉम्प्युटर सायन्स, इकॉनॉमिक्स, हिस्टरी, लिग्विस्टिक्स, फिलोसॉफी, पॉलिटिकल सायन्स, फिजिक्स, केमिस्ट्री, बायोलॉजी, मॅथेमॅटिक्स, म्युझिक, इंग्लिश, सायकोलॉजी इत्यादी विषयांपासून ते युरोपियन सायन्स, गव्हर्नमेंट, अर्थ, अ‍ॅटमॉस्फिअरिक अ‍ॅण्ड प्लॅनेटरी सायन्स, जेनेटिक्स, सर्जरी, बायोइंजिनीअिरग, न्युरोलॉजी, न्युरोबायोलॉजी इत्यादी हजारो विषय उपलब्ध आहेत.


Top