यूपीएससी मानसिक कणखरतेची कसोटी

test of mental strength

3388   06-Jun-2018, Wed

विद्यार्थीहो, आपण गेल्या सुमारे वर्षभरात यूपीएससी पूर्वपरीक्षेपासून ते मुलाखतीपर्यंतच्या शेवटच्या टप्प्याची तयारी कशी करावी याविषयी सविस्तर चर्चा केली. आज प्रस्तुत लेखमालेचा शेवट करताना एका बाजूला विविध क्षमतांची उजळणी तर दुसऱ्या बाजूला या परीक्षेसाठी आवश्यक मानसिकतेविषयी जाणून घेणार आहोत.

एकतर या परीक्षेची तयारी करणाऱ्या प्रत्येक विद्यार्थ्यांला आपण प्रशासकीय/नागरी सेवा करिअर म्हणून का निवडत आहोत याबाबत स्पष्टता हवी. याचा विचार करता विविध पदावर कार्यरत अधिकारी, त्यांचा अनुभव, नुकतेच यशस्वी ठरलेले विद्यार्थी, मार्गदर्शक यांच्याशी चर्चा करणे अत्यावश्यक ठरते.

त्याचप्रमाणे या परीक्षेचा अभ्यासक्रम, स्वरूप, विविध टप्पे लक्षात घेता या परीक्षांची तयारी जाता जाता ‘टाइमपास’ म्हणून करता येत नाही. कारण या परीक्षेची व्याप्ती आणि स्पर्धा पाहता जाता जाता केलेली तयारी पुरेशी ठरणार नाही हे नक्की! म्हणूनच या परीक्षेची तयारी ही एक गंभीर बाब आहे. त्यासाठी किमान वर्षभर दररोज सुमारे १० तास अभ्यास अत्यावश्यक ठरतो. त्यानंतर मात्र तुम्ही नोकरी सांभाळत या परीक्षेची तयारी करू शकता. थोडक्यात पर्याप्त काळासाठी पूर्ण वेळ करावयाची बाब म्हणूनच या स्पर्धा परीक्षांकडे पाहणे जरुरीचे आहे.

यूपीएससीचे स्वरूप, विविध टप्पे आणि व्यापक अभ्यासक्रम यामुळे नियोजनाची आखणी आणि महत्त्वाचे म्हणजे त्याची योग्य अंमलबजावणी हा घटक या परीक्षेत मध्यवर्ती ठरतो. म्हणूनच आपण या परीक्षेतील कोणत्या टप्प्याचा केव्हा व किती काळ अभ्यास करणार आहोत, अभ्यासक्रमातील कोणत्या घटकाचा अभ्यास करणार आहोत याचे १ वर्ष, ६ महिने, ३ महिने, १५ दिवस, १ आठवडा, १ दिवस व तासांचे असे सखोल व सविस्तर नियोजन करावे. या वेळापत्रकाची आणि नियोजनाची ठरल्याप्रमाणेच अंमलबजावणी व्हावी यावर कटाक्ष ठेवावा.

कधीकधी नियोजनात काही बदल करावे लागतात, तेव्हा त्यामध्ये लवचीकताही राखायला हवी. त्यादृष्टीने प्रत्येक विद्यार्थ्यांने वेळेचे भान ठेवणे अगत्याचे ठरते. एकूणच विद्यार्थ्यांला एक नियोजनबद्ध प्रक्रियाच हाती घ्यावी लागते. सभोवताली वेगवेगळ्या प्रकारची प्रलोभने असतात. त्या सर्वाचा त्याग करून विद्यार्थ्यांला अत्यंत निर्धारपूर्वक अभ्यास व वेळेचे नियोजन अमलात आणावे लागते.

यूपीएससी परीक्षेच्या तयारीतील एक कळीची बाब म्हणजे ‘अभ्यासातील सातत्य’. काही दिवस भरपूर अभ्यास, त्यानंतर खंड अशी मानसिकता उपयोगाची नाही. वेळेचा आलेख हा संतुलितच हवा. हे सातत्य टिकवण्यासाठी विद्यार्थ्यांची जिद्द व चिकाटीच कामी येते. सातत्यपूर्ण व चिकाटीने अभ्यास करून अभ्यास व वेळेचे नियोजन काटेकोरपणे पाळल्यासच या परीक्षेत अनन्यसाधारण ठरणारा ‘आत्मविश्वास’ विद्यार्थ्यांमध्ये निर्माण होतो.

विद्यार्थ्यांत आत्मविश्वास नसेल तर चांगला अभ्यासदेखील अपुरा ठरतो. या उलट आत्मविश्वासाच्या जोरावर अनेक विद्यार्थी कठीण परिस्थितीतून सहीसलामत यशस्वीपणे बाहेर पडू शकतात. म्हणून अभ्यासाला आत्मविश्वासाची जोड ही हवीच.

यूपीएससीची परीक्षा अनेक टप्प्यांची आहे. त्यात अनेक अभ्यासघटक आहेत. त्यातही चालू घडामोडीचा भाग महत्त्वाचा. त्यामुळे एखादी बाब परीक्षेच्या कोणत्या टप्प्यासाठी (पूर्व, मुख्य वा मुलाखत) तयार करत आहोत याचे भान हवे. त्यामुळे परीक्षेच्या स्वरूपानुरूप अभ्यासाला दिशा द्यावी लागते. वर्तमानपत्रे, मासिके वाचत असताना एखादे लेखन सामान्य अध्ययन, वैकल्पिक विषय, निबंध अथवा मुलाखत यापकी कोणकोणत्या बाबींसाठी उपयुक्त ठरेल याचा सतत विचार करायला हवा. म्हणजेच विद्यार्थ्यांचा अभ्यास हा योग्य दिशेने व नेमकेपणाने होत आहे असे म्हणता येते.

त्यादृष्टीने वेळोवेळी सराव चाचण्या देणे अत्यावश्यक ठरते. त्यातून स्वतच्या तयारीचा दर्जा, पातळी तपासता येते. स्वत:च्या उणिवा शोधून त्यावर मात करता येते. म्हणजेच विद्यार्थ्यांने स्वत:च्या तयारीकडे सजगपणे पाहून त्याचे वेळोवेळी मूल्यांकन करण्यावर भर द्यावा. थोडक्यात सतत सुधारणा व उत्तम तयारी कशी करता येईल याचा ध्यास हवा.

यूपीएससी परीक्षेद्वारा प्रशासक निवडले जातात. या प्रशासकांना निरनिराळ्या प्रकारच्या समस्या हाताळाव्या लागतात. स्वाभाविकच त्यांच्याकडे निर्णयक्षमता ही असलीच पाहिजे. एखाद्या समस्येकडे सर्वागीण पद्धतीने पाहून त्याविषयी समन्यायी, संतुलित निर्णय घ्यावा अशी अपेक्षा असते.

यूपीएससीची मुख्यपरीक्षा व मुलाखतीत विद्यार्थ्यांच्या नेमक्या याच क्षमतेची व कौशल्याची चाचपणी केली जाते. म्हणजे विद्यार्थ्यांला सभोवताली काय चालले आहे याचे भान तर हवेच, मात्र त्याविषयी स्वत:चा एक व्यापक, समन्यायी दृष्टिकोनही हवा. म्हणूनच संपूर्ण परीक्षेच्या तयारीत बंदिस्त पद्धतीने अभ्यास न करता आपली विचारशक्ती सतत सजग व विकसित होत जावी याची काळजी घेणे गरजेचे ठरते. मुख्य परीक्षेतील ‘मत अजमावणारे प्रश्न’, निबंधाचा स्वतंत्र पेपर आणि ‘व्यक्तिमत्त्व चाचणी’ या टप्प्यात ही क्षमता निर्णायक ठरते.

यूपीएससीसारख्या स्पर्धात्मक परीक्षेत पहिल्या प्रयत्नातच यश मिळेल याची खात्री नसते. त्यामुळे दुसऱ्यांदा कधी कधी तिसऱ्या-चौथ्यांदा परीक्षा द्यावी लागते. आपल्या नातेवाईकांच्या, मित्रमंडळीच्या अपेक्षांमुळे आणखीनच दडपण येते. इतर मित्र यात यशस्वी होताना स्वतला मात्र अपयश पदरी आल्याने निराशाजनक विचारही मनात येतात. अशा वेळी अपयशाने खचून न जाता त्याची योग्य ती कारणमीमांसा करणेच उपयुक्त ठरते. म्हणूनच सहनशीलता, उच्च मनोधर्य व ‘संयम’ ही गुणवैशिष्टय़ेच विद्यार्थ्यांच्या मदतीस धावून येतात. उपरोक्त क्षमतांचा विकास करून ती आपल्या व्यक्तिमत्त्वात रुजवणारी कणखर व दृढनिश्चयी मानसिकताच विद्यार्थ्यांना या परीक्षेत अत्यंत उपयुक्त ठरते, असे म्हणता येईल.

सनदी सेवेचे स्वरूप आणि तयारी

civil services formats and preparation

15671   28-May-2018, Mon

केंद्रीय लोकसेवा आयोग (UPSC) भारतीय प्रशासनातील उच्चतम सनदी सेवांची पदे भरण्याकरिता दरवर्षी नियमितपणे परीक्षांचे संचालन करते. या सेवेतील विकास, महसूल, पोलीस, परराष्ट्र सेवा अशी विविध पदे; या पदांना दिलेले व्यापक अधिकार, शासकीय सेवेतील कार्यकाळाची शाश्वती, आपल्या अधिकारपदाद्वारे सामाजिक हस्तक्षेप करून सकारात्मक बदल घडवून आणण्याची मनीषा अशा विविध कारणांमुळे संपूर्ण देशभरातून लाखो विद्यार्थी या परीक्षेला सामोरे जातात.

प्रशासकीय अथवा सनदी सेवकांची भरती करण्यासाठी केंद्र लोकसेवा आयोगाद्वारे जी परीक्षा आयोजित केली जाते त्या यूपीएससी नागरी सेवा परीक्षेचे स्वरूप लक्षात घेणे ही प्राथमिकदृष्टय़ा महत्त्वाची बाब ठरते.

या परीक्षेला स्पर्धात्मक परीक्षा संबोधले जाते आणि ही परीक्षा अनेक अर्थाने इतर परीक्षांपेक्षा निराळी आहे. एकतर आयोगाद्वारे जाहीर केलेल्या पदसंख्येइतकेच विद्यार्थी अंतिम यादीत पात्र ठरवले जातात.

तथापि परीक्षेला अर्ज करणाऱ्या विद्यार्थ्यांची संख्या मात्र ६-७ लाख एवढी असते. परिणामी इतरांच्या तुलनेत प्रभावी पद्धतीने अभ्यास करून अंतिम यादीत नाव येण्यासाठी म्हणजेच अपेक्षित पद प्राप्त होण्यासाठी प्रयत्नांची पराकाष्ठाच करावी लागते.

दुसरी महत्त्वाची बाब म्हणजे या परीक्षेचे व्यापक स्वरूप. यामध्ये पूर्व, मुख्य आणि मुलाखत असे केवळ तीन टप्पे तर आहेतच पण या परस्परांपासून वेगळे स्वरूप असणाऱ्या तीन भिन्न पायऱ्या आहेत. पूर्व परीक्षा हा प्रारंभीचा टप्पा वस्तुनिष्ठ, बहुपर्यायी प्रश्नांवर आधारित आणि नकारात्मक गुणपद्धती असणारा आहे.

मुख्य परीक्षा हा दुसरा टप्पा मात्र पूर्णत: लेखी स्वरूपाचा आहे.

त्यात निर्धारित गुण आणि शब्दमर्यादेत विचारलेल्या प्रश्नांची लेखी उत्तरे लिहायची असतात. शेवटी येणारा टप्पा म्हणजे मुलाखत होय. यात उमेदवाराच्या व्यक्तिमत्त्वाचीच जणू चाचणी घेतली जाते.

उपरोक्त तिन्ही टप्पे भिन्न असल्याने त्या त्या टप्प्यासाठी लागणारी गुणवैशिष्टय़े भिन्न ठरतात. परिणामी त्यासाठी विशिष्ट स्वरूपाची अभ्यासपद्धती अवलंबणे गरजेचे ठरते.

या प्रत्येक टप्प्याचे स्वरूप जितक्या लवकर आणि सखोलपणे लक्षात येईल, त्या प्रमाणात विद्यार्थ्यांना अभ्यासाची गुणवत्ता वृिद्धगत करता येईल. त्या दृष्टीने विचार करता आयोगाने निर्धारित केलेला अभ्यासक्रम, मागील ७-८ वर्षांच्या प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण अत्यंत साहाय्यभूत ठरते.

सनदी सेवा परीक्षेचे स्वरूप लक्षात घेतल्यास पुढे येणारी एक महत्त्वपूर्ण बाब म्हणजे चालू घडामोडींचा सविस्तर अभ्यास. पूर्वपरीक्षेपासून मुलाखतीपर्यंतच्या सर्वच टप्प्यांत निरनिराळ्या प्रकारच्या चालू घडामोडीवरील प्रश्नांची तयारी करणे अनिवार्य ठरते. त्यासाठी वर्तमानपत्रांचे नियमित वाचन, काही नियतकालिकांचा आणि निवडक संकेतस्थळांचा आधार घ्यावा लागतो. चालू घडामोडींची तयारी करताना माहिती, तथ्ये, आकडेवारी या बाबी महत्त्वाच्या तसेच विश्लेषणात्मक आयामदेखील महत्त्वाचे असतात.

सनदी सेवा परीक्षेचे आणि एक मध्यवर्ती वैशिष्टय़ म्हणजे तिचे गतिशील स्वरूप. आयोगाने निर्धारित केलेल्या अभ्यासक्रमावर दरवर्षी वेगवेगळ्या पद्धतीने प्रश्न विचारले जातात.

थोडक्यात त्याच अभ्यासक्रमावर विभिन्न प्रकारचे प्रश्न विचारले जातात. विद्यार्थ्यांच्या विचारक्षमतेची कसोटी पाहणारे हे वैशिष्टय़ आहे. म्हणून अभ्यासाच्या सुरुवातीपासूनच उमेदवारांना आपल्या विचारशक्तीचा विशेषत: चिकित्सक विचार क्षमतेचा विकास होईल याकडे लक्ष द्यावे लागते.

अशा रीतीने, सनदी सेवा परीक्षेतील ३ टप्पे, त्यातील विषयांचा अभ्यासक्रम आणि आयोगाच्या मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका या आधारे नागरी सेवा परीक्षेचे स्वरूप योग्य रीतीने समजून घेता येईल. त्या त्या टप्प्याची मागणी आणि गरज लक्षात घेऊन सुसंगत क्षमतांचा विकास करण्यावर लक्ष केंद्रित करता येईल.

यूपीएससीची तयारी : प्रश्नांचा आढावा

UPSC Preparation: Review of the questions

3078   24-May-2018, Thu

आजच्या लेखात आपण या घटकातील शाश्वत विकास, गरिबी, समावेशन, लोकसंख्याशास्त्र, सामाजिक क्षेत्रातील उपक्रम इत्यादी नमूद मुद्दय़ांवर गतवर्षीय पूर्व परीक्षांमध्ये (२०११-२०१७) विचारण्यात आलेल्या काही प्रश्नांचा आढावा आधी घेऊ या.

गतवर्षीय प्रश्न आणि त्यांचे स्वरूप

२०११ मध्ये खालीलपैकी कोण सरकारच्या सर्वसमावेशक वाढीच्या उद्देशाला साहाय्यकारी ठरू शकते? असा प्रश्न विचारण्यात आलेला होता आणि खालील तीन विधाने देण्यात आलेली होती आणि यातील योग्य विधान/विधाने कोणती हे ओळखून पर्याय निवडायचा होता.

१)स्वयंसाहाय्यता बचत गटाचा प्रसार.

२)सूक्ष्म, छोटी आणि मध्यम उपक्रम प्रसार

३)शिक्षणहक्क कायद्याची अंमलबजावणी

स्पष्टीकरण : हा प्रश्न थेट सर्वसमावेशक वाढीशी संबंधित आहे. या प्रश्नाचे स्वरूप जरी वस्तुनिष्ठ वाटत असले तरी सर्वसमावेशक वाढ या धोरणाची योग्य माहिती असल्याखेरीज याचे अचूक उत्तर देणे कठीण जाते.

उपरोक्त सर्व विधाने ही स्वतंत्र स्वरूपाची वाटतात त्यामुळे सर्वसमावेशक वाढ ही संकल्पना नेमकी काय आहे? याचे प्रकार अथवा वैशिष्टय़े कोणती आहेत? यामध्ये सरकारच्या कोणत्या ध्येयधोरणाचा अंतर्भाव होतो? याची मूलभूत माहिती असणे आवश्यक आहे. याचे उत्तर ‘वरील सर्व विधाने’ असे आहे. कारण सरकारच्या सर्वसमावेशक वाढीच्या धोरणाचा मुख्य उद्देश समाजातील विकासापासून दूर असलेल्या सामान्य आणि वंचित घटकाचे आर्थिक आणि सामाजिक सक्षमीकरण करणे हा आहे आणि ही तिन्ही विधाने आर्थिक आणि सामाजिक सक्षमीकरण साध्य करण्यासाठी साहाय्यभूत ठरतात.

थोडक्यात सर्वसमावेशक वाढ ही संकल्पना गरिबी निर्मूलन, उत्तम आरोग्य सेवा, सर्वासाठी प्राथमिक शिक्षण तसेच उच्चशिक्षणामध्ये वाढ करणे, कौशल्य विकास, आर्थिक समावेशन, शाश्वत विकास इत्यादीशी संबंधित आहे. अशा प्रकारे या प्रश्नाचे आकलन करणे गरजेचे आहे.

२०१२ मध्ये, Oxford Poverty and Human Development Initiative यांनी वठऊढ च्या मदतीने विकसित केलेल्या मल्टी डायमेन्शनल पॉवर्टी इंडेक्स (Multi Dimensional Poverty Index)  यामध्ये खालीलपैकी कोणत्या बाबींचा अंतर्भाव आहे? असा प्रश्न विचारण्यात आलेला होता. यासाठी तीन विधाने देण्यात आलेली होती व यातील योग्य विधान/विधाने कोणती याची निवड करून पर्याय निवडायचा होता.

१) घरपोच शिक्षण, आरोग्य, मालमत्ता आणि सेवा यापासून वंचित.

२) राष्ट्रीय स्तरावरील क्रयशक्ती साम्य.

३) राष्ट्रीय स्तरावरील तुटीच्या अर्थसंकल्पाचे प्रमाण आणि स्थूल देशांतर्गत उत्पादनाच्या (जीडीपी) वाढीचा दर.

स्पष्टीकरण : या प्रश्नाचे आकलन करताना या निर्देशांकाचे घटक कोणते आहेत, तसेच यासाठी कोणते निकष ठरविण्यात आलेले आहेत, याचबरोबर या निर्देशकांचा मानवी विकास निर्देशांकासोबत काय संबंध आहे इत्यादी महत्त्वाच्या पलूंचा विचार करणे महत्त्वाचे आहे.

या प्रश्नाचे स्वरूप वस्तुनिष्ठ प्रकारात मोडणारे आहे, यामुळे याच्याशी संबंधित माहिती असल्याखेरीज याचे अचूक उत्तर देता येणार नाही. याचे उत्तर ‘विधान पहिले’ हे आहे व तसेच या निर्देशांकामध्ये क्रयशक्ती साम्य, स्थूल देशांतर्गत उत्पादनाच्या (जीडीपी) वाढीचा दर इत्यादीचा मोजमाप करण्यासाठी समावेश केला जात नाही.

२०१३ मध्ये, ‘जनसांख्यिकीय लाभांशाचे संपूर्ण फायदे प्राप्त करण्यासाठी, भारताने काय करणे क्रमप्राप्त आहे?’ असा प्रश्न विचारण्यात आलेला होता व यासाठी खालील चार पर्याय देण्यात आलेले होते.

१) कौशल्य विकास प्रसार,

२) अधिक प्रमाणात सामाजिक सुरक्षा योजना सुरू करणे,

३) बालमृत्यू दरामध्ये घट करणे आणि

४) उच्चशिक्षणाचे खासगीकरण करणे

स्पष्टीकरण : सर्वप्रथम या प्रश्नाचे योग्य आकलन होण्यासाठी ‘जनसांख्यिकीय लाभांश’ ही संकल्पना काय आहे याची माहिती असणे गरजेचे आहे. सद्य:स्थितीमध्ये भारत हा जगातील सर्वाधिक तरुण व्यक्तीचा आणि क्रयशक्ती असणारा देश आहे आणि याचा उपयोग देशाच्या आर्थिक विकासाच्या प्रक्रियेमध्ये जास्तीत जास्त कसा करता येऊ शकतो अशा अनुषंगाने याचे आकलन करणे गरजेचे आहे आणि हे उपलब्ध मनुष्यबळ जर कुशल आणि सुशिक्षित असेल तर याचा अर्थव्यवस्थेला खूप मोठा फायदा होऊ शकतो. म्हणून ‘कौशल्य विकास कार्यक्रमाचा प्रसार’ हे या प्रश्नाचे  योग्य उत्तर आहे.

२०१५ मध्ये, ‘Bio Carbon Fund Initiative for Sustainable Forest Landscape  हा फंड कोण व्यवस्थापित करते,’ आणि  ‘Rio+20 Conference  काय आहे?’ असे दोन प्रश्न विचारण्यात आलेले होते.

२०१६ मध्ये रहअअटध् या भारत सरकारच्या उपक्रमावर प्रश्न विचारण्यात आलेला होता व या उपक्रमाचे उद्दिष्ट काय आहे हे दिलेल्या पर्यायातून निवडायचे होते. तसेच २०१७ मध्ये, ‘National Nutrition Mission ची उद्दिष्टे काय आहेत’ असा प्रश्न विचारण्यात आलेला होता.

या घटकावर बहुपर्यायी (टउद) पद्धतीचे प्रश्न अधिक विचारले जातात. या घटकावर विचारण्यात आलेले प्रश्न हे या घटकाचे वस्तुनिष्ठ स्वरूप ग्राह्य धरून विचारण्यात आलेले आहेत. त्यामुळे या घटकाचे योग्य आकलन करणे आणि संबंधित मुद्दय़ांविषयी वस्तुनिष्ठ माहितीचे संकलन करून अभ्यास करणे अधिक उपयुक्त ठरणारे आहे.

या घटकाची तयारी करण्यासाठी लागणारे संदर्भसाहित्य –

या घटकाची परीक्षाभिमुख तयारी करण्यासाठी सर्वप्रथम एनसीईआरटीचे इयत्ता ११वीचे Indian Economic Development  आणि इयत्ता १२ वीचे Macro Economics  ही पुस्तके वाचावीत. ज्यामुळे या घटकाची मूलभूत माहिती आपणाला समजते तसेच या घटकाचा सखोल अभ्यास करण्यासाठी बाजारामध्ये अनेक संदर्भग्रंथ उपलब्ध आहेत, यातील उमा कपिला लिखित  Indian Economy: Economic Development and Policy, दत्त आणि सुंदरम लिखित Indian Economy  हे संदर्भग्रंथ या घटकांचा सखोल अभ्यास करण्यासाठी उपयुक्त ठरतात. तसेच या घटकांशी संबंधित चालू घडामोडींचा अभ्यास करण्यासाठी योजना मासिक आणि द िहदू व इंडियन एक्स्प्रेस ही इंग्रजी वर्तमानपत्रे वाचावीत.

यूपीएससी (पूर्वपरीक्षा)- तयारी यूपीएससीची -2

UPSC (Preliminary Examination) - Preparation UPSC-2

8863   22-Mar-2018, Thu

प्रथम एमपीएससीची तयारी करून यूपीएससीची तयारी करावी की फक्त यूपीएससीची तयारी करावी? 

स्पर्धापरीक्षेची तयारी करणाऱ्या लाखो विद्यार्थ्यांच्या मनात हा संभ्रम असतो. या प्रश्नाचे प्रत्येक तज्ज्ञाचे उत्तर वेगवेगळे असू शकेल. काहींच्या मते, यूपीएससीची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांनी फक्त यूपीएससीची तयारी करावी. त्यांनी एमपीएससीची तयारी करण्यामध्ये वेळ वाया घालवू नये. व्यावहारिक पातळीवर बोलायचे झाले तर या दोन्ही परीक्षा परस्परांना पूरक आहेत. एमपीएससीची तयारी जर यूपीएससीच्या दृष्टिकोनातून केली तर दोन्ही पदांच्या परीक्षेसाठी तयारी होते. जर एखाद्या परीक्षेत अपयशी झालात तर दुसऱ्या परीक्षेच्या माध्यमाद्वारे पर्याय उपलब्ध असतो.


दर वर्षी एमपीएससी आणि यूपीएससी परीक्षेसाठी लाखो विद्यार्थी बसतात. तुलनेने जागांची संख्या कमी असल्याने खूप चांगला अभ्यास करूनही यश प्राप्त होईलच, याची शाश्वती नसते. अशा वेळी दोन्ही परीक्षांची तयारी करत असाल तर दोन्ही परीक्षांमध्ये यश मिळण्याच्या दृष्टीने प्रयत्न करता येतात. ज्यांना यूपीएससीची तयारी करायची आहे त्यांनी यूपीएससीच्या दृष्टिकोनातून एमपीएससीची तयारी करावी. अभ्यासक्रमाचे सखोल विश्लेषण केले तर लक्षात येईल की, दोन्ही परीक्षांचा अभ्यासक्रम सारखाच आहे. फक्त यूपीएससीसाठी एका वैकल्पिक विषयाचा अभ्यास करावा लागतो.
 

यूपीएससी पूर्वपरीक्षेची तयारी : कशी? केव्हापासून?
खरेतर सर्व स्पर्धा परीक्षांची तयारी पदवी परीक्षेच्या प्रथम वर्षांपासूनच सुरुवात करावी. पदवी मिळेपर्यंत या परीक्षेसाठी अभ्यासाव्या लागणाऱ्या पुस्तकांचे वाचन होणे आवश्यक आहे. या परीक्षेसाठी आवश्यक असणाऱ्या घटकांची तयारीदेखील या काळात पूर्ण करता येईल. उदा. काही विद्यार्थ्यांचे इंग्रजीवर प्रभुत्व नसेल तर या तीन वर्षांच्या काळात इंग्रजीच्या लेखन-वाचनाचा सराव करून त्यावर प्रभुत्व मिळवता येईल. जे विद्यार्थी लिखाणात मागे आहेत, त्यांना लेखनावर काम करता येईल. या परीक्षेसाठी अवांतर वाचन करणे आवश्यक आहे. ते या कालावधीत पूर्ण होऊ शकेल. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे ‘एनसीईआरटी’ची पाचवी ते बारावीपर्यंतची पुस्तके वाचून काढता येतील. थोडक्यात, या कालावधीत अभ्यासाची पूर्वतयारी केली तर पदवी मिळेपर्यंत जवळपास ८० टक्के अभ्यास आरामात पूर्ण होईल आणि यश मिळण्याची शक्यता वाढेल.
मात्र बऱ्याचदा या परीक्षेची माहिती विद्यार्थ्यांना उशिरा कळते. त्यामुळे अनेकांची या परीक्षेची तयारी पदवीनंतर सुरू होते. या वेळी निराश न होता, ‘जब जागे तब सबेरा’ या नियमानुसार अभ्यासाला सुरुवात करावी.
* ज्यांना तयारीला सुरुवात करायची आहे त्यांनी सर्वप्रथम पाचवी ते दहावीपर्यंतची ‘एनसीईआरटी’ची पुस्तके सविस्तर वाचावीत. हा तयारीचा टप्पा अत्यंत महत्त्वाचा आहे.
* यानंतर अभ्यासक्रम समजून घेऊन काही महत्त्वाच्या पुस्तकांचे वाचन करणे आवश्यक आहे. उदा. आधुनिक भारताच्या इतिहास- बिपिनचंद्र, स्वातंत्र्योत्तर भारत- बिपिनचंद्र, भारतीय राज्यघटना- एम. लक्ष्मीकांत, भारताचा भूगोल- माजिद हुसन, जिऑग्री थ्रू मॅप- के. सिद्धार्थ, विज्ञान आणि तंत्रज्ञान- विझार्ड पब्लिकेशन तसेच अर्थशास्त्रासाठी सर्वप्रथम अर्थशास्त्राच्या संकल्पना स्पष्ट होण्यासाठी दत्ता आणि सुंदरम किंवा रमेश सिंग यांची पुस्तके वाचावीत.
* वेगवेगळ्या पुस्तकांचे वाचन करण्यापेक्षा वर उल्लेख केलेल्या मूलभूत पुस्तकांचे सखोल वाचन तीन ते चार वेळा केल्यास परीक्षार्थीना अधिक फायदा होईल. परीक्षेसंबंधी उपलब्ध असलेले सर्व अभ्याससाहित्य वाचणे आवाक्याच्या पलीकडचे ठरेल. गेल्या दोन वर्षांचे मुख्य परीक्षेचे पेपर पाहिल्यास सर्वात महत्त्वाची गोष्ट सांगावीशी वाटते ती म्हणजे ज्यांना यूपीएससीची तयारी करायची असेल त्यांनी लिखाणाचा अधिकाधिक सराव करावा.
नोकरी करून यूूपीएससी परीक्षेचा अभ्यास करायला जमेल का?
नोकरी करून यूपीएससी परीक्षा द्यायची असेल तर लक्षात ठेवायचा महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे ही स्पर्धापरीक्षा आहे. संपूर्ण देशभरातून या परीक्षेला सुमारे १०-१२ लाख विद्यार्थी बसतात. शक्य असल्यास या परीक्षेच्या तयारीसाठी एक वर्ष पूर्णवेळ अभ्यास करणे आवश्यक आहे. 

सी सॅट पेपर २ चे महत्त्व :-
या पेपरमध्ये जास्त गुण मिळू शकले तरच यूपीएससी पूर्वपरीक्षा उत्तीर्ण होता येते, हे लक्षात ठेवावे.

यूपीएससी (पूर्वपरीक्षा)- तयारी यूपीएससीची

UPSC (Preliminary Examination) - Preparation UPSC

2899   22-Mar-2018, Thu

संघ लोकसेवा आयोगामार्फत दरवर्षी स्पर्धापरीक्षेच्या माध्यमातून आयएएस,आयपीएस,आयएफएस यांसारख्या किमान १६ प्रकारच्या पदांसाठी परीक्षा घेतली जाते. गेल्या काही वर्षांपासून संघ लोकसेवा आयोगाच्या परीक्षेत यशस्वी होणाऱ्या राज्यातील विद्यार्थ्यांच्या संख्येत वाढ होत आहे. महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाच्या पूर्वपरीक्षेचा व संघ लोकसेवा आयोगाच्या पूर्वपरीक्षांचा अभ्यासक्रम सारखा आहे. फरक एवढाच की, महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाच्या परीक्षेत महाराष्ट्राचा भूगोल अभ्यासावा लागतो. त्यामुळे विद्यार्थ्यांना या दोन परीक्षांसाठी स्वतंत्र अभ्यास करावा लागत नाही. एमपीएससीच्या मुख्य परीक्षेचा अभ्यासक्रम पाहिला तर हा अभ्यासक्रम आाि संघ लोकसेवा आयोगाच्या मुख्य परीक्षेचा अभ्यासक्रम अगदीच भिन्न आहे, असे नाही. मात्र, यूपीएससीचे मुख्य परीक्षेतील पेपर वर्णनात्मक असतात. या दोन्ही परीक्षांची तयारी बरोबरच सुरू केली तर या परीक्षांमध्ये यश मिळवणे सुकर होते. दोन्ही परीक्षांच्या पूर्वपरीक्षेचा अभ्यासक्रम सारखाच आहे. मात्र, यूपीएससी मुख्य परीक्षेच्या प्रश्नपत्रिकांचे स्वरूप हे वर्णनात्मक असते.

यूपीएससी परीक्षेची तयारी करताना इंग्रजीचा न्यूनगंड :

यूपीएससीची मुख्य परीक्षा आपण मराठीत लिहू शकतो. (इंग्रजी वगळता सर्व प्रश्नपत्रिका) त्यामुळे विद्यार्थ्यांनी इंग्रजीचा न्यूनगंड बाळगण्याचे कारण नाही. मुलाखतदेखील मराठीत देता येते. मात्र इंग्रजीचे ज्ञान असणे आवश्यक आहे. यूपीएससीची मुख्य परीक्षा मराठीतून देता येत असली तरी ३०० गुणांची एक इंग्रजी विषयाची प्रश्नपत्रिका अनिवार्य असते. एमपीएससी परीक्षेत १०० गुणांची इंग्रजी विषयाची प्रश्नपत्रिका असते. यूपीएससीच्या मुख्य परीक्षेत जर अनिवार्य इंग्रजीच्या पेपरात अनुत्तीर्ण झालात, तर इतर पेपर तपासले जात नाहीत. 
एमपीएससीच्या १०० गुणांच्या इंग्रजीच्या पेपरमध्ये कमी गुण मिळाले तर अंतिम गुणवत्ता यादीत आपले स्थान प्राप्त करू शकत नाही. त्यासाठी इंग्रजीवर प्रभुत्व मिळवण्याचा प्रयत्न करावा. यूपीएससीचे अनेक संदर्भग्रंथ इंग्रजीत असतात. त्यांचे सखोल वाचन होण्यासाठी उत्तम इंग्रजी येणे महत्त्वाचे ठरते. जे विद्यार्थी मराठीत प्रश्नपत्रिका लिहिणार असतील त्यांनीही मराठी दैनिकांबरोबर एक-दोन इंग्रजी दैनिकांचे नियमित वाचन करावे. टी.व्ही.वरील आंतरराष्ट्रीय घडामोडींसंदर्भात जे महत्त्वाचे टॉक शॉ होतात, ते जरूर पाहावेत. 


एमपीएससीची तयारी करून यूपीएससीची तयारी करावी की फक्त यूपीएससीची तयारी करावी?
काही तज्ज्ञांच्या मते, यूपीएससी परीक्षा देणाऱ्या विद्यार्थ्यांनी फक्त यूपीएससीची तयारी करावी. त्यांनी एमपीएससीची तयारी करण्यामध्ये वेळ वाया घालवू नये. मात्र, व्यावहारिक पातळीवर बोलायचे झाले तर या दोन्ही परीक्षा परस्परांना पूरक आहेत. एमपीएससीची तयारी जर यूपीएससीच्या दृष्टिकोनातून केली तर दोन्ही पदांच्या परीक्षांची तयारी होते. दर वर्षी एमपीएससी आणि यूपीएससी परीक्षेला लाखो विद्यार्थी बसतात. जागांची संख्या कमी आहे, म्हणून कधी कधी खूप चांगला अभ्यास करूनही काही विद्यार्थ्यांना यश प्राप्त होत नाही. अशा वेळी दोन्ही परीक्षांची तयारी करत असाल तर मनावरचा ताण हा कमी असतो. दोन्ही परीक्षांचा अभ्यासक्रम सारखाच आहे. फक्त यूपीएससीसाठी एका वैकल्पिक विषयाचा अभ्यास करावा लागतो.

यू. पी. एस. सी. : मुख्य परीक्षा व मुलाखत

upsc mains and interview

6758   25-Jan-2018, Thu

मुख्य परीक्षा : 
 

स्वरूप - लेखी परीक्षा : या परीक्षेत पेपरनुसार प्रश्नसंख्या बघून व वेळेचे नियोजन करून पेपर सोडविणे महत्त्वाचे असते. 
प्रश्न संख्या व गुणांचे वितरण : प्रश्नसंख्या व गुणांचे वितरण हे प्रत्यक्षात पेपर हातात आल्यावर विद्यार्थ्यांनी सूचना वाचून त्यानुसार ते लिहिणे अपेक्षित असते. जास्तीत जास्त प्रश्न सोडविण्याचा प्रयत्न करणे महत्त्वाचे ठरते. 
मागील वर्षाच्या प्रश्नपत्रिका अभ्यासणे हितकारक : विद्यार्थ्यांनी मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका बघून त्याचे विश्लेषण करणे गरजेचे आहे. त्यातून प्रश्न कसे विचारले जातात याबद्दलची संकल्पना अधिक स्पष्ट होत जाते. 
चालू घडामोडींचे महत्त्व : एकंदर ‘चालू घडामोडी’ या स्पर्धा परीक्षेचा ‘आत्मा’ म्हणून ओळखल्या जातात. त्यांचे महत्त्व परीक्षेच्या प्रत्येक टप्प्यावर अनन्यसाधारण असे आहे. मुख्य परीक्षेचा विचार केल्यास चालू घडामोडींचा अभ्यास खूप महत्त्वाची भूमिका बाजवतो. गेल्या ४ वर्षांतील प्रश्नपत्रिका पाहिल्यास चालू घडामोडींचा पगडा दिसून येतो.

वैकल्पिक विषय व त्याचे महत्त्व : एकंदरीत अंतिम गुणवत्ता यादीतील स्थानाचा विचार केल्यास एक बाब समोर येते ही म्हणजे यात ‘सिंहाचा वाटा’ असणारी वैकल्पिक विषयाची भूमिका या विषयात प्रामाणिकपणे अभ्यास केल्यास जास्तीत जास्त गुण मिळवून अंतिम यादीत स्थान पटकावणे सहज शक्य होते. यासाठी विद्यार्थ्यांनी स्वत:ची आवड, आकलन व गतवर्षीच्या प्रश्नपत्रिकांचा विचार करून वैकल्पिक विषय निवडावा, कारण ५०० गुणांसाठी असणारा वैकल्पिक विषय परीक्षेच्या दृष्टिकोनातून अतिशय महत्त्वाचा आहे. 
अनिवार्य भाषा पेपर : या पेपरमध्ये किमान २५% म्हणजेच ३०० पैकी ७५ गुण मिळाल्यास उमेदवार पात्र ठरतो. या पेपरचे गुण गुणवत्ता यादीसाठी ग्राह्य धरले जात नाहीत. याचा अर्थ फक्त ७ पेपरचे म्हणजेच ‘१७५०’ गुणांचा विचार करून उमेदवार 
मुलाखतीस पात्र ठरवला जातो. 

लिखाणाचा सराव महत्त्वाचा : विद्यार्थ्यांनी अधिकाधिक लिखाणाचा सराव करणे अपेक्षित असून त्या लिखाणाचे मूल्यमापन करणे गरजेचे ठरते. नियमित सराव केल्यास यशाची खात्री मिळण्याची शक्यता वाढीस लागते.  
 

मुलाखत (गुण २७५) :

लेखी परीक्षेतून मुलाखतीस पात्र ठरणाऱ्या विद्यार्थ्यांची मुलाखत नवी दिल्ली येथे यू.पी.एस.सी. द्वारे घेतली जाते. मुलाखतीसाठी विद्यार्थ्यांने मुख्य परीक्षेच्या वेळी स्वत:बद्दलची यु.पी.एस.सी.ला दिलेली माहिती Detailed Application form (DAF) मध्ये असते. तसेच चालू घडामोडींचा विचारही मुलाखतीसाठी महत्त्वाचा असतो. खरं तर ही ज्ञानासाठी नसून व्यक्तिमत्त्वाची चाचणी असते. कारण विद्यार्थ्याने पूर्व व मुख्य परीक्षा उत्तीर्ण करून ज्ञानाची परीक्षा दिलेली असते. मुलाखतीमध्ये प्रामाणिकपणे उत्तरे देणं अपेक्षित असतं. जर एखाद्या प्रश्नाचे उत्तर येत नसेल तर तस स्पष्ट सांगणेही गरजेचे असते. 
मुलाखतीत मिळणारे गुण व मुख्य परीक्षेतील गुण यांची बेरीज करून अंतिम गुणवत्ता यादी यूपीएससीद्वारे जाहीर केली जाते. पूर्व परीक्षेतील गुणांचा विचार अंतिम गुणवत्ता यादीसाठी केला जात नाही. अशाप्रकारे यूपीएससी परीक्षेतील हे तीन्ही टप्पे एकाच वर्षांत सलगरीत्या यशस्वीपणे पार केल्यास; गुणवत्तेच्या आधारे केंद्र सरकारच्या विविध २४ सेवांपैकी एका सेवेत रुजू होण्याची व आयुष्याला नवे वळण देण्याची संधी विद्यार्थ्याला मिळते.

केंद्रीय लोकसेवा आयोगाद्वारे घेतल्या जाणाऱ्या या परीक्षेविषयी

UPSC PATTERN SYLLABUS

3554   05-Jan-2018, Fri

बहुसंख्य यशस्वी उमेदवार मध्यमवर्गातून आले आहेत. ‘साधी राहणी, पण उच्च विचारसरणी’, असे बाळकडू त्यांना घरातून मिळाले आहे. मध्यमवर्गातून येऊनही त्यांनी जबरदस्त आत्मविश्वास दाखवला आहे. ठाण्यातील अभिषेक सिंग याने भारतीय अभियांत्रिकी सेवा (IES) पहिल्या प्रयत्नात अखिल भारतीय स्तरावर पहिल्या क्रमांकाने उत्तीर्ण केली होती; पण, त्यावर समाधान न मानता त्याने या निकालात नागरी सेवांमध्ये पहिल्या प्रयत्नातच १८१वी रँक मिळवून ‘लाथ मारीन, तेथे पाणी काढीन’ अशी धमक दाखवली आहे. सांताक्रूझच्या ऐश्वर्या डोंगरे हिने फॉर्म भरताना फक्त वरची पदे टाकली. १९६वी रँक काढत आपला विश्वास अनाठायी नसल्याचे तिने दाखवून दिले आहे. नालासोपाऱ्याचा प्रजीत नायर याचे मूळ केरळ असले तरी तो आपला महाराष्ट्रीयच आहे. त्याने ८७वी रँक मिळवून महाराष्ट्राचे नाव उंचावले आहे.

 

 

यूपीएससी समजून घेताना सर्वप्रथम आपण केंद्रीय लोकसेवा आयोगाद्वारे घेतल्या जाणाऱ्या या परीक्षेविषयी विद्यार्थ्यांना अत्यावश्यक अशी माहिती जाणून घेण्याचा प्रयत्न या लेखातून करणार आहोत. भारतीय प्रशासकीय व्यवस्थेचा डोलारा प्रत्यक्ष सांभाळणारे अधिकारी बनण्यासाठी काय निकष असतात, नेमकी पदे कोणती असतात ही माहिती बघू या. अधिकारी दोन स्तरांवर निवडले जातात.

 

१) केंद्र सरकारद्वारा निवडले जाणारे अधिकारी : आयएएस, आयपीएस, आयआरएस इ. आपल्याला परिचित असणारे व ज्याचे आकर्षण बहुतेक सर्वांनाच असते ते पद म्हणजेच कलेक्टर - जिल्हाधिकारी. (हा अधिकारी आयएएस दर्जाचा असतो.) केंद्र सरकारद्वारे निवडले जाणारे हे अधिकारी केंद्रीय लोकसेवा आयोगाद्वारे घेतल्या जाणाऱ्या यूपीएससी या परीक्षेद्वारे निवडले जातात.

 

२) राज्य सरकारद्वारा निवडले जाणारे अधिकारी : डेप्युटी कलेक्टर, डीवायएसपी, तहसीलदार आदी एमपीएससीच्या परीक्षेतून निवडले जातात. (याबद्दल पुढील लेखात जाणून घेऊ.)

यू. पी. एस. सी. बद्दल सर्वसाधारण माहिती आपण मागील लेखात पाहिली होती. या लेखात यू.पी.एस.सी. परीक्षेचे स्वरूप आपण जाणून घेणार आहोत. यू. पी. एस. सी. ची परीक्षा तीन टप्प्यात घेतली जाते. हे तिन्ही टप्पे आपल्याला एकाच वर्षात यशस्वीरीत्या पार करावे लागतात. हे तीन टप्पे म्हणजे

 

१) पूर्व परीक्षा

२) मुख्य परीक्षा

३) मुलाखत

 

 

१) पूर्व परीक्षा : सर्वप्रथम आपण ‘पूर्वपरीक्षा’ या पहिल्या टप्प्याबद्दल जाणून घेऊ. या टप्प्यात दोन पेपर असतात ते खालीलप्रमाणे :

 

२) मुख्य परीक्षा :

स्वरूप - लेखी परीक्षा : या परीक्षेत पेपरनुसार प्रश्नसंख्या बघून व वेळेचे नियोजन करून पेपर सोडविणे महत्त्वाचे असते.

प्रश्न संख्या व गुणांचे वितरण : प्रश्नसंख्या व गुणांचे वितरण हे प्रत्यक्षात पेपर हातात आल्यावर विद्यार्थ्यांनी सूचना वाचून त्यानुसार ते लिहिणे अपेक्षित असते. जास्तीत जास्त प्रश्न सोडविण्याचा प्रयत्न करणे महत्त्वाचे ठरते.

मागील वर्षाच्या प्रश्नपत्रिका अभ्यासणे हितकारक : विद्यार्थ्यांनी मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका बघून त्याचे विश्लेषण करणे गरजेचे आहे. त्यातून प्रश्न कसे विचारले जातात याबद्दलची संकल्पना अधिक स्पष्ट होत जाते.

चालू घडामोडींचे महत्त्व : एकंदर ‘चालू घडामोडी’ या स्पर्धा परीक्षेचा ‘आत्मा’ म्हणून ओळखल्या जातात. त्यांचे महत्त्व परीक्षेच्या प्रत्येक टप्प्यावर अनन्यसाधारण असे आहे. मुख्य परीक्षेचा विचार केल्यास चालू घडामोडींचा अभ्यास खूप महत्त्वाची भूमिका बाजवतो. गेल्या ४ वर्षांतील प्रश्नपत्रिका पाहिल्यास चालू घडामोडींचा पगडा दिसून येतो.

 

वैकल्पिक विषय व त्याचे महत्त्व : एकंदरीत अंतिम गुणवत्ता यादीतील स्थानाचा विचार केल्यास एक बाब समोर येते ही म्हणजे यात ‘सिंहाचा वाटा’ असणारी वैकल्पिक विषयाची भूमिका या विषयात प्रामाणिकपणे अभ्यास केल्यास जास्तीत जास्त गुण मिळवून अंतिम यादीत स्थान पटकावणे सहज शक्य होते. यासाठी विद्यार्थ्यांनी स्वत:ची आवड, आकलन व गतवर्षीच्या प्रश्नपत्रिकांचा विचार करून वैकल्पिक विषय निवडावा, कारण ५०० गुणांसाठी असणारा वैकल्पिक विषय परीक्षेच्या दृष्टिकोनातून अतिशय महत्त्वाचा आहे.

अनिवार्य भाषा पेपर : या पेपरमध्ये किमान २५% म्हणजेच ३०० पैकी ७५ गुण मिळाल्यास उमेदवार पात्र ठरतो. या पेपरचे गुण गुणवत्ता यादीसाठी ग्राह्य धरले जात नाहीत. याचा अर्थ फक्त ७ पेपरचे म्हणजेच ‘१७५०’ गुणांचा विचार करून उमेदवार

मुलाखतीस पात्र ठरवला जातो.

लिखाणाचा सराव महत्त्वाचा : विद्यार्थ्यांनी अधिकाधिक लिखाणाचा सराव करणे अपेक्षित असून त्या लिखाणाचे मूल्यमापन करणे गरजेचे ठरते. नियमित सराव केल्यास यशाची खात्री मिळण्याची शक्यता वाढीस लागते.

 

३) मुलाखत (गुण २७५) : लेखी परीक्षेतून मुलाखतीस पात्र ठरणाऱ्या विद्यार्थ्यांची मुलाखत नवी दिल्ली येथे यू.पी.एस.सी. द्वारे घेतली जाते. मुलाखतीसाठी विद्यार्थ्यांने मुख्य परीक्षेच्या वेळी स्वत:बद्दलची यु.पी.एस.सी.ला दिलेली माहिती Detailed Application form (DAF) मध्ये असते. तसेच चालू घडामोडींचा विचारही मुलाखतीसाठी महत्त्वाचा असतो. खरं तर ही ज्ञानासाठी नसून व्यक्तिमत्त्वाची चाचणी असते. कारण विद्यार्थ्याने पूर्व व मुख्य परीक्षा उत्तीर्ण करून ज्ञानाची परीक्षा दिलेली असते. मुलाखतीमध्ये प्रामाणिकपणे उत्तरे देणं अपेक्षित असतं. जर एखाद्या प्रश्नाचे उत्तर येत नसेल तर तस स्पष्ट सांगणेही गरजेचे असते.

मुलाखतीत मिळणारे गुण व मुख्य परीक्षेतील गुण यांची बेरीज करून अंतिम गुणवत्ता यादी यूपीएससीद्वारे जाहीर केली जाते. पूर्व परीक्षेतील गुणांचा विचार अंतिम गुणवत्ता यादीसाठी केला जात नाही. अशाप्रकारे यूपीएससी परीक्षेतील हे तीन्ही टप्पे एकाच वर्षांत सलगरीत्या यशस्वीपणे पार केल्यास; गुणवत्तेच्या आधारे केंद्र सरकारच्या विविध २४ सेवांपैकी एका सेवेत रुजू होण्या

यू.पी.एस.सी. परीक्षेचे स्वरूप

UPSC PATTERN SYLLABUS

6683   05-Jan-2018, Fri

यू. पी. एस. सी. बद्दल सर्वसाधारण माहिती आपण मागील लेखात पाहिली होती. या लेखात यू.पी.एस.सी. परीक्षेचे स्वरूप आपण जाणून घेणार आहोत. यू. पी. एस. सी. ची परीक्षा तीन टप्प्यात घेतली जाते. हे तिन्ही टप्पे आपल्याला एकाच वर्षात यशस्वीरीत्या पार करावे लागतात. हे तीन टप्पे म्हणजे

१) पूर्व परीक्षा

२) मुख्य परीक्षा

३) मुलाखत

१) पूर्व परीक्षा : सर्वप्रथम आपण ‘पूर्वपरीक्षा’ या पहिल्या टप्प्याबद्दल जाणून घेऊ. या टप्प्यात दोन पेपर असतात ते खालीलप्रमाणे :

 

 

 

 

वरील पेपरमध्ये विचारल्या जाणाऱ्या प्रश्नांची संख्या आयोग बदलू शकते. म्हणजे प्रत्येक वेळेस GS मध्ये १०० व CSAT मध्ये ८० प्रश्न विचारलेच जातील असे नव्हे. म्हणून उमेदवाराने पेपर मिळाल्यावर सर्वप्रथम पेपरवरील सूचना

वाचणे आवश्यक असते.

 

चुकीचे उत्तर नमूद केल्यास दंड : जर उमेदवाराने चुकीचे उत्तर नमूद केले असेल तर, प्रत्येक चुकीच्या उत्तरासाठी त्या प्रश्नांसाठी असलेल्या गुणांच्या तुलनेत १/३ इतके गुण योग्य उत्तरांसाठी मिळालेल्या गुणांमधून वजा केले जातात. यालाच ‘१/३ Negative Marking’ असेही संबोधले जाते.

प्रश्नांचे स्वरूप : पूर्वपरीक्षेत विचारल्या जाणाऱ्या प्रश्नांचे स्वरूप हे बहुपर्यायी असे असते. (ज्याला MCQ-Multiple Choice Questions असे संबोधले जाते. उदा. प्र. १ खालीलपैकी कुणी सत्यशोधक समाजाची स्थापना केली?

पर्याय : अ) महात्मा फुले

ब) राजा राममोहन रॉय

क) स्वामी दयानंद सरस्वती

ड) विष्णूशास्त्री चिपळूणकर

उत्तर नमूद करण्याची पद्धती :

अ ब क ड

 

अभ्यासक्रमातील समाविष्ट घटक :

पूर्वपरीक्षा पेपर - I - GS -

१) इतिहास - प्राचीन, मध्ययुगीन, आधुनिक

२) भूगोल - भारत, जग, पर्यावरण

३) भारतीय राज्यघटना (राज्यशास्त्र)

४) विज्ञान तंत्रज्ञान

५) भारतीय अर्थव्यवस्था

६) चालू घडामोडी

 

पूर्वपरीक्षा पेपर - II - CSAT -

१) उतारा वाचून उत्तरे द्या (Comprehenston)

२) बौद्धिक चाचणी

३) Logical Reasoning

४) गणित

अशा प्रकारे मागील वर्षाच्या प्रश्नपत्रिका अभ्यासून त्याचे सूक्ष्मातिसूक्ष्म विश्लेषण विद्यार्थ्यांना या परीक्षेच्या गाभ्यापर्यंत घेऊन जाते.

 

२) मुख्य परीक्षा :

स्वरूप - लेखी परीक्षा : या परीक्षेत पेपरनुसार प्रश्नसंख्या बघून व वेळेचे नियोजन करून पेपर सोडविणे महत्त्वाचे असते.

प्रश्न संख्या व गुणांचे वितरण : प्रश्नसंख्या व गुणांचे वितरण हे प्रत्यक्षात पेपर हातात आल्यावर विद्यार्थ्यांनी सूचना वाचून त्यानुसार ते लिहिणे अपेक्षित असते. जास्तीत जास्त प्रश्न सोडविण्याचा प्रयत्न करणे महत्त्वाचे ठरते.

मागील वर्षाच्या प्रश्नपत्रिका अभ्यासणे हितकारक : विद्यार्थ्यांनी मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका बघून त्याचे विश्लेषण करणे गरजेचे आहे. त्यातून प्रश्न कसे विचारले जातात याबद्दलची संकल्पना अधिक स्पष्ट होत जाते.

चालू घडामोडींचे महत्त्व : एकंदर ‘चालू घडामोडी’ या स्पर्धा परीक्षेचा ‘आत्मा’ म्हणून ओळखल्या जातात. त्यांचे महत्त्व परीक्षेच्या प्रत्येक टप्प्यावर अनन्यसाधारण असे आहे. मुख्य परीक्षेचा विचार केल्यास चालू घडामोडींचा अभ्यास खूप महत्त्वाची भूमिका बाजवतो. गेल्या ४ वर्षांतील प्रश्नपत्रिका पाहिल्यास चालू घडामोडींचा पगडा दिसून येतो.

 

 

 

वैकल्पिक विषय व त्याचे महत्त्व : एकंदरीत अंतिम गुणवत्ता यादीतील स्थानाचा विचार केल्यास एक बाब समोर येते ही म्हणजे यात ‘सिंहाचा वाटा’ असणारी वैकल्पिक विषयाची भूमिका या विषयात प्रामाणिकपणे अभ्यास केल्यास जास्तीत जास्त गुण मिळवून अंतिम यादीत स्थान पटकावणे सहज शक्य होते. यासाठी विद्यार्थ्यांनी स्वत:ची आवड, आकलन व गतवर्षीच्या प्रश्नपत्रिकांचा विचार करून वैकल्पिक विषय निवडावा, कारण ५०० गुणांसाठी असणारा वैकल्पिक विषय परीक्षेच्या दृष्टिकोनातून अतिशय महत्त्वाचा आहे.

अनिवार्य भाषा पेपर : या पेपरमध्ये किमान २५% म्हणजेच ३०० पैकी ७५ गुण मिळाल्यास उमेदवार पात्र ठरतो. या पेपरचे गुण गुणवत्ता यादीसाठी ग्राह्य धरले जात नाहीत. याचा अर्थ फक्त ७ पेपरचे म्हणजेच ‘१७५०’ गुणांचा विचार करून उमेदवार

मुलाखतीस पात्र ठरवला जातो.

लिखाणाचा सराव महत्त्वाचा : विद्यार्थ्यांनी अधिकाधिक लिखाणाचा सराव करणे अपेक्षित असून त्या लिखाणाचे मूल्यमापन करणे गरजेचे ठरते. नियमित सराव केल्यास यशाची खात्री मिळण्याची शक्यता वाढीस लागते.

३) मुलाखत (गुण २७५) : लेखी परीक्षेतून मुलाखतीस पात्र ठरणाऱ्या विद्यार्थ्यांची मुलाखत नवी दिल्ली येथे यू.पी.एस.सी. द्वारे घेतली जाते. मुलाखतीसाठी विद्यार्थ्यांने मुख्य परीक्षेच्या वेळी स्वत:बद्दलची यु.पी.एस.सी.ला दिलेली माहिती Detailed Application form (DAF) मध्ये असते. तसेच चालू घडामोडींचा विचारही मुलाखतीसाठी महत्त्वाचा असतो. खरं तर ही ज्ञानासाठी नसून व्यक्तिमत्त्वाची चाचणी असते. कारण विद्यार्थ्याने पूर्व व मुख्य परीक्षा उत्तीर्ण करून ज्ञानाची परीक्षा दिलेली असते. मुलाखतीमध्ये प्रामाणिकपणे उत्तरे देणं अपेक्षित असतं. जर एखाद्या प्रश्नाचे उत्तर येत नसेल तर तस स्पष्ट सांगणेही गरजेचे असते.

मुलाखतीत मिळणारे गुण व मुख्य परीक्षेतील गुण यांची बेरीज करून अंतिम गुणवत्ता यादी यूपीएससीद्वारे जाहीर केली जाते. पूर्व परीक्षेतील गुणांचा विचार अंतिम गुणवत्ता यादीसाठी केला जात नाही. अशाप्रकारे यूपीएससी परीक्षेतील हे तीन्ही टप्पे एकाच वर्षांत सलगरीत्या यशस्वीपणे पार केल्यास; गुणवत्तेच्या आधारे केंद्र सरकारच्या विविध २४ सेवांपैकी एका सेवेत रुजू होण्याची व आयुष्याला नवे वळण देण्याची संधी विद्यार्थ्याला मिळते.

यूपीएससी समजून घेताना

Important Point about UPSC

4634   05-Jan-2018, Fri

यूपीएससी समजून घेताना सर्वप्रथम आपण केंद्रीय लोकसेवा आयोगाद्वारे घेतल्या जाणाऱ्या या परीक्षेविषयी विद्यार्थ्यांना अत्यावश्यक अशी माहिती जाणून घेण्याचा प्रयत्न या लेखातून करणार आहोत. भारतीय प्रशासकीय व्यवस्थेचा डोलारा प्रत्यक्ष सांभाळणारे अधिकारी बनण्यासाठी काय निकष असतात, नेमकी पदे कोणती असतात ही माहिती बघू या. अधिकारी दोन स्तरांवर निवडले जातात.

 

१) केंद्र सरकारद्वारा निवडले जाणारे अधिकारी : आयएएस, आयपीएस, आयआरएस इ. आपल्याला परिचित असणारे व ज्याचे आकर्षण बहुतेक सर्वांनाच असते ते पद म्हणजेच कलेक्टर - जिल्हाधिकारी. (हा अधिकारी आयएएस दर्जाचा असतो.) केंद्र सरकारद्वारे निवडले जाणारे हे अधिकारी केंद्रीय लोकसेवा आयोगाद्वारे घेतल्या जाणाऱ्या यूपीएससी या परीक्षेद्वारे निवडले जातात.

 

२) राज्य सरकारद्वारा निवडले जाणारे अधिकारी : डेप्युटी कलेक्टर, डीवायएसपी, तहसीलदार आदी एमपीएससीच्या परीक्षेतून निवडले जातात. (याबद्दल पुढील लेखात जाणून घेऊ.)

 

 

यूपीएससीची परीक्षा उत्तीर्ण होऊन आपण २४ विविध पदांद्वारे केंद्र सरकारच्या सेवेत दाखल होऊ शकतो. यासाठी सर्वप्रथम यूपीएससीबद्दलच्या चुकीच्या धारणा बाजूला सारणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ,

 

१) परीक्षा खूप कठीण असते : ‘वाळूचे कण रगडिता तेलही गळे’ असं म्हटलं जातं. यूपीएससीला समजून घेऊन योग्य मार्गदर्शनाखाली यश मिळवणं सहज शक्य आहे.

 

२) इंग्रजी भाषेचा बागुलबुवा : यूपीएससीची परीक्षा ही मराठी भाषेतूनही देता येते. मुलाखतही आपण मराठी भाषेतून देऊ शकतो. तेव्हा इंग्रजी भाषा यायलाच हवी असे नाही; परंतु किमान इंग्रजी येणं ही काळाची गरज आहे, तेवढं विद्यार्थ्याने लक्षात घ्यावं. अभ्यासाचे साहित्य मराठी भाषेत उपलब्ध असल्याने विद्यार्थ्यांसाठी यशाचा मार्ग अजूनच सोपा झाला आहे.

 

३) ग्रामीण‌ विद्यार्थी आणि यूपीएससी : दिवसेंदिवस ग्रामीण विद्यार्थ्यांचे यूपीएससीतून उत्तीर्ण होण्याचे प्रमाण वाढत असून, ग्रामीण विद्यार्थ्याला यूपीएससी जमणार नाही वा त्यांनी प्रयत्न करू नये या धारणांना ग्रामीण विद्यार्थ्यांनी चपखल उत्तर दिले आहे.

 

४) मुलाखतीत विचित्र प्रश्न विचारले जातात : उदा. तुमच्या टायला किती गाठी आहेत? तुम्ही किती पायऱ्या चढून आलात? वगैरे. खरं तर मुलाखत ही ‘व्यक्तिमत्त्वाची चाचणी’ म्हणून बघितली जाते. यातील प्रश्न आपण यूपीएससीला दिलेल्या माहितीवर (Biodata) व चालू घडामोडींवर आधारित असतात. उमेदवाराचे चित्त स्थिर आहे किंवा नाही यासाठी असा एखादा प्रश्न विचारला जाऊ शकतो. यात घाबरण्याचे काहीही कारण नाही.

 

यूपीएससी ही सर्वसमावेशक असून, कोणत्याही घटकांना अपायकारक होईल असे निर्णय घेत नाही. सर्व घटक समोर ठेवून त्याचा सारासार ‌विचार यूपीएससी करत असते.

खूप महत्त्वाचे...

 

काही दिवसांपासून ‘बासवान समिती’ने दिलेल्या अहवालानुसार परीक्षेत बदल होणार, अशी चर्चा सामाजिक माध्यमे, काही वृत्तपत्रांद्वारे विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचवली जात असून, विद्यार्थ्यांनी हे लक्षात घ्यावे की, १) जोपर्यंत यूपीएससी तशी नोटीस जारी करत नाही तोपर्यंत अशा चर्चेत स्वत:चा वेळ वाया घालवू नये, २) जर परीक्षेत बदल झालाच तर तो सर्वांसाठी असेल, ३) वैकल्प‌िक विषयाबद्दल विद्यार्थ्यांमध्ये द्विधा मनस्थ‌िती पाहायला मिळत असून, जोपर्यंत नोटिफिकेशन येत नाही तोपर्यंत अभ्यास करत राहणेच योग्य ठरते.

 

यूपीएससी परीक्षेसाठी पात्रता निकष : १) नागरिकत्व : आयएएस किंवा आयपीएस या सेवांकरिता भारतीय नागरिकच पात्र आहेत. २) इतर २२ सेवांकरिता नेपाळ, भूतान, तिबेटमधील निर्वासित व इतर काही देशांतून भारतीय वंशाचे स्थलांतरित नागरिकांनाही समाविष्ट करून घेतले जाते. त्यासाठीचे निकष त्यांनी upscgov.in या संकेतस्थळावर पाहावेत.

 

खुला वर्ग ओब‌ीस‌ी एससी एसटी

 

१) वय - कमीत कमी २१ २१ २१ २१

 

जास्तीत जास्त ३२, ३५ ३७ ३७

 

२) किती प्रयत्नांत यशस्वी

 

होणे गरजेचे ६ ९ मर्यादा नाही मर्यादा नाही

 

याव्यतिरिक्त इतर जसे दिव्यांग (पीएच) यांनाही वयामध्ये १० वर्षांपर्यंत सवलत असते. (दृष्टिदोष, बहिरेपणा व अस्थीसंबंधी विकार) यांचा विचार येथे केला जातो. संरक्षण सेवेतील, जम्मू-काश्मीरमधील नागरिक यांनाही सवलती आहेत.

 

शैक्षणिक पात्रता : विद्यार्थी मान्यताप्राप्त विद्यापीठातून कोणत्याही शाखेचा पदवीधर असावा. बऱ्याच विद्यार्थ्यांना हा प्रश्न पडतो, की मुक्त विद्यापीठातील पदवीधर (जसे यशवंतराव चव्हाण मुक्त विद्यापीठ) या परीक्षेसाठी पात्र असतात का? तर असतात. ‘मुक्त विद्यापीठ’ असल्याने फरक पडत नाही. विद्यार्थ्याने फक्त ज्या विद्यापीठातून पदवी पूर्ण करणार आहे ते विद्यापीठ मान्यताप्राप्त आहे किंवा नाही हे आधीच तपासून घ्यावं.

 

परीक्षा शुल्क : परीक्षा तीन टप्प्यांत होते. यासाठीचे शुल्क हे पूर्वपरीक्षा १०० रुपये व मुख्य परीक्षा २०० रुपये असे असते. नोट : महिला/एससी/एसटी/पीएच यांना परीक्षा शुल्क नाही.

परीक्षा केंद्र : पूर्वपरीक्षा - मुंबई, नवी मुंबई, ठाणे, पुणे, औरंगाबाद, नागपूर. मुख्य परीक्षा मुंबई येथे पार पडते. (सन २०१८ मध्ये नाशिकचा समावेश पूर्व परीक्षेसाठी होऊ शकतो. नोटिफिकेशन आले की विद्यार्थ्यांनी खात्री करून घ्यावी.)

 

परीक्षेचे स्वरूप : यूपीएससीची परीक्षा तीन टप्प्यांमध्ये आयोजित केली जाते. एकाच वर्षात हे तिन्ही टप्पे यशस्वीरीत्या पूर्ण करणारा उमेदवार यशस्वी होतो.

 

पूर्वपरीक्षा : यात प्रत्येक १०० गुणांचे दोन पेपर असतात. जीएस व सीएसएटी यांतील प्रश्नांचे स्वरूप हे बहुपर्यायी असते.

 

मुख्य परीक्षा : पूर्व परीक्षेतून उत्तीर्ण उमेदवार यासाठी पात्र असतात. या परीक्षे‌त एकूण नऊ लेखी पेपर असतात. यातील सात लेखी पेपर १७५० गुणांचे असतात, ज्यावर मेरिट ठरते. प्रत्येकी ३०० गुणांचे इंग्रजी व प्रादेशिक भाषा-मराठी वा इतर हे दोन पेपर क्वालिफाइंग असतात. गुणवत्ता यादीसाठी यांचे गुण मोजले जात नाहीत.

 

मुलाखत : मुख्य परीक्षेतील उत्तीर्ण उमेदवार मुलाखतीसाठी पात्र असतात. मुलाखत ही नवी दिल्ली या राजधानीच्या शहरात यूपीएससीद्वारे आयोजित केली जाते. मुलाखत ही २७५ गुणांची असते.

मुख्य परीक्षा व मुलाखती यांतील गुणांची बेरीज करून अंतिम गुणवत्ता यादीद्वारे उत्तीर्ण उमेदवारांची यादी जाहीर केली जाते. उमेदवाराच्या पसंती क्रमानुसार व गुणवत्ता हा निकष समोर ठेवून ‘सेवा’ व ‘केडर’ दिले जाते. याचा अर्थ ‘हवे ते पद’ व ‘हवे ते केडर’ मिळण्यासाठी गुणवत्ता यादीत वरचा क्रमांक असला पाहिजे. ‘केडर’ म्हणजे ज्या क्षेत्रात सेवा द्यायची ते क्षेत्र. प्रामुख्याने ते राज्यनिहाय असते. उदा. महाराष्ट्र, गुजरात इ. अशा प्रकारे याबद्दल सव‌िस्तर माहिती यूपीएससीसंबंधी पुढील लेखात आपण करून घेऊ.

 

यूपीएससीत यशस्वी होण्यासाठी विद्यार्थ्यांनी मार्टिन ल्युथर किंग (ज्यु.) यांचे हे विधान सदैव स्मरणात ठेवून त्यानुसार कृती करणे आवश्यक आहे.

 

‘जर तुम्ही उडू शकत नसाल तर धावा,

 

जर तुम्ही धावू शकत नसाल तर चालत राहा,

 

जर तुम्ही चालू शकत नसाल तर रांगा,

 

तुम्ही जे काही कराल,

 

त्यात सदैव पुढे जाण्याचा ध्यास घेतला पाहिजे.’

UPSC IAS

UPSC IAS

3388   22-Dec-2017, Fri

UPSC IAS Exam Overview :

The UPSC IAS 2018 Notification is set to be released on 7th February and candidates will be able to fill UPSC Civil Services 2018 Application Form from 7th Feb to 6th March 2018. IAS / Civil Services prelims exam will be conducted on 3rd June and IAS Main Exam will be held on 1st October 2018. We want to inform all the candidates, the IAS 2018 Online Registration will be closed on 6th March, so candidates will have to do online registration and apply online on or before the last date. Here, we are going to provide you all the important details about UPSC civil services recruitment 2018 such as IAS 2018 Application form, notification, eligibility criteria, exam date, exam pattern, syllabus, selection procedure, preparation tips, how to apply, and so forth.

Latest Updates: The UPSC Civil Services / IAS Notification will be released on 7th Feb 2018. Candidates will able to fill UPSC IAS Application Form 2018 from 7th Feb to 3rd March at upsc.gov.in/. Civil Services 2018 Prelims exam will be held on 3rd June and Mains exam on 1st Oct 2018.

The IAS stands for Indian Administrator Service. The purpose of this recruitment is to select the best suitable candidate for the Indian Administration Unit who will give their contribution in serving the country. The IAS Job is one of the renowned jobs in the country. Many youngsters have a dream to be an IAS officer. The IAS officer is the one who has the ability to take a decision and will have leadership quality to lead the departments in Indian administration. For the recruitment of IAS officer civil service examination (CSE) is being conducted by the UPSC. Like every year, this year also UPSC civil services recruitment will be announced for IAS Officers. The interested candidates will be able to apply online IAS 2018 Exam from 2nd February.

CSE is the national competitive exam which happens under the banner of UPSC. This exam is conducted in two phases a preliminary exam and the main examination followed by the interview. UPSC is the organization which is formed by the government of India on 1 October 1926. It is the national level platform which elects the exam i.e. civil services examination, Engineering service examination, naval academy examination, Officers’ training academy examination and combined defense services examination.

UPSC IAS Eligibility Criteria :

The eligibility criterion is needed to satisfy to make sure whether you can appear in competitive examination or not. Before going directly towards the application form, exam pattern, and syllabus. You should read UPSC Civil Services 2018 Eligibility Criteria. Let us check it out.

Educational Qualification: - The candidate should have graduation degree from a government recognized college or university or its equivalent.

Age Limit: - Candidate's age should be between 21 to 32 years to fill UPSC Civil Services 2018 Application Form.

The age limit is different for all the categories according to the government policies and norms.

Category

Upper age limit

General

32 Years

OBC

35 Years

SC/ST

37 Years

PWD

42 Years

J & K Domicile

GEN=37 Year, OBC= 40 Year, SC/ST=40 Year, PH=50 Year

Disabled servicemen.

GEN=37 Year, OBC=40 Year, SC/ST=40 Year.

 

 

Nationality:-

It is mandatory for all UPSC exam that the candidate must be an Indian personnel. A citizen of Nepal, a citizen of Bhutan or a refugee from any other country can apply for the IAS 2018 exam, in order to fulfill the criteria, they must have the permanent plan to settle in India.

 

UPSC IAS Important Dates :

Here, we have mentioned all the important dates which are related to UPSC Civil Services Exam 2018.

Events

Dates (Tentative)

UPSC Civil Services Notification 2018 Release Date

2nd Feb 2018

Starting Date to Submit UPSC Civil Services 2018 Application Form

2nd Feb 2018

Last Date to Submit UPSC Civil Services Online Form 2018

3rd March 2018

UPSC IAS 2018 Preliminary Exam Date

3rd June 2018

Civil Services / IAS 2018 Main Examination Date

1st October 2018

 

UPSC IAS Application Form :

Now we know after being eligible candidates will search for the Procedure to apply online or fill UPSC IAS 2018 Application form. Here, we have provided important details, regarding the IAS Online form 2018, which will help you while filling the UPSC Civil Services Application Form 2018. The registration is the first step to apply for the exam. The UPSC Civil services registration form will be closed on 3rd March 2018, so candidates will be able to apply online on or before the last date. After closing the registration form, no one will be applicable to apply for Civil Services 2018 exam. Fill the form carefully, in order to avoid mistakes. Any mistake in the form can disqualify you. Let us discuss it step by step:-

How to Fil UPSC Civil Services 2018 Application Form ?

Visit its official website i.e.www.upsc.gov.in/

You will land on to the homepage, from there select Civil Services Notification

When you will click on that notification, the Civil Service exam 2018 registration form will be displayed with the instructions

Sincerely read all the instruction stated in it

After reading all the instruction, fill the registration form

Upload your scanned photograph and signature

Read carefully registration form after filling it. Make the correct changes in the form which are required and read it again

Click on the submit button

Pay the requested fees for the registration form IAS Exam 2018

Take out a print of that application form

Close all the tabs

 

UPSC IAS Application Fee :

The candidates must have to pay Rs.100/- (for general category male candidates) and SC/ST/PWD/Female candidates do not have to pay the application fee. Applicants can pay a UPSC Civil Services 2018 Application Fee or registration fee in online or offline mode.

Online Payment

In online payment, the fee can be paid through net banking of SBI branches throughout India or by Visa card/ credit card or debit card.

Offline mode– In offline payment, the fee can be paid in cash at any branch of SBI throughout the India. You have to attach the E-generated challan during the registration.

These are the two methods by which any candidate can do UPSC IAS application form payment.

 

UPSC IAS Exam Pattern :

The UPSC Civil Services / IAS 2018 exam pattern will help you in studying for IAS exam. As we all know this exam is one of the hard to hit exam in our country. To achieve success in this exam you should have a full proof plan and for that, you must have an eye for the Civil Services 2018 exam pattern.

UPSC IAS Prelims Exam Pattern:-

Sections

Number of Questions.

Duration per section

Maximum Marks

Paper I: General Studies

100

2 Hours

200

Paper II: Aptitude test

80

2 Hours

 

200

Total Marks= 400

 

 

UPSC IAS Mains Exam Pattern:-

Sections

Subject

Maximum Marks

Paper-A.

Modern Indian Language skills

300

Paper-B.

English Language skills

300

Paper-1.

Essay Writing

250

Paper-2

General Studies-I

250

Paper-3

General Studies-II

250

Paper-4

General Studies-III

250

Paper-5

General Studies-IV

250

Paper-6.

Optional Subject Paper-1

250

Paper-7

Optional Subject Paper-2

250

 

Sub-Total Marks

1750

 

Interview

275

Total Marks.

 

2025

 

UPSC IAS Selection Procedure :

The IAS 2018 Selection Procedure comprises three consecutive levels:

1. Civil Services (Preliminary) Exam: - This is the 1st stage to shortlist candidates for IAS / Civil Services Main examination. This exam will be available with objective type questions. 

2.Civil Services (Main) Exam : - This is a 2nd stage to shortlist candidates for next level. This exam consists of written examination and personal interview. 

Written Examination

Personal Interview

3. Final Selection: - The total number of marks scored by the candidates in the IAS Main examination (Both written test and personal interview ) will be taken into an opinion for final merit list. The candidate's selection based on the final merit

 

UPSC IAS Admit Card :

All the aspirants will successfully submit the application form will be able to download UPSC Civil Services Prelims Admit Card 2018 in the last week of May month. The commission will release the an e-admit card on the official website in the last week of May 2018. The Admit card has all the general information about a candidate and exam. It is mandatory to bring the UPSC IAS 2018 Admit Card on the day of examination. The candidates will able to download UPSC Civil Services Admit Card 2018 till the examination date. If you found any fault on the admit card then you have to report the higher authorities instantly. You will be able to download IAS admit card 2018 via registration number and date of birth.


Top